Ελλάδα - Τουρκία: Οι «σχετικές ακτές» αλλάζουν τα δεδομένα για την ΑΟΖ

Η αρχή των «σχετικών ακτών» αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα νομικά στοιχεία στην οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας, με ιδιαίτερη σημασία για τις διαφορές Ελλάδας και Τουρκίας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Δύο αποφάσεις του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης δείχνουν πώς εφαρμόζεται στην πράξη και γιατί το συνολικό μήκος των ακτογραμμών ενός κράτους δεν καθορίζει από μόνο του τη θαλάσσια οριοθέτηση.

Η βασική αρχή είναι ότι κατά τον προσδιορισμό των θαλάσσιων ορίων εξετάζονται οι ακτές που έχουν γεωγραφική σχέση με τη συγκεκριμένη περιοχή της διαφοράς. Πρόκειται για εκείνα τα παράκτια τμήματα των οποίων οι θαλάσσιες προβολές δημιουργούν επικαλυπτόμενες διεκδικήσεις.

Αυτό αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν η Τουρκία επικαλείται το μεγάλο μήκος των μεσογειακών ακτών της, υπολογίζοντας ακόμη και περιοχές που εκτείνονται προς τα σύνορα με τη Συρία. Η συνολική αυτή απόσταση δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί αυτομάτως ως μέτρο σύγκρισης για κάθε θαλάσσια περιοχή όπου υπάρχουν αντικρουόμενες διεκδικήσεις.

Τι αποφάσισε η Χάγη για Ρουμανία και Ουκρανία

Στις 3 Φεβρουαρίου 2009, το Διεθνές Δικαστήριο εξέδωσε την απόφασή του για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Ρουμανίας και Ουκρανίας στη Μαύρη Θάλασσα.

Οι δικαστές εξέτασαν ποιες ακτές των δύο χωρών είχαν πραγματική γεωγραφική σχέση με την επίδικη θαλάσσια περιοχή. Στο πλαίσιο αυτό, ορισμένα τμήματα της ουκρανικής ακτογραμμής αποκλείστηκαν από τον υπολογισμό των σχετικών ακτών.

Η απόφαση ανέδειξε ότι το συνολικό μήκος των ακτών ενός κράτους διαφέρει από το μήκος που θεωρείται σχετικό για μια συγκεκριμένη οριοθέτηση. Η γεωγραφική θέση και η κατεύθυνση των ακτών έχουν ουσιαστική σημασία.

Το παράδειγμα Σομαλίας και Κένυας

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η απόφαση της 12ης Οκτωβρίου 2021 για τη θαλάσσια διαφορά Σομαλίας και Κένυας.

Το Διεθνές Δικαστήριο προσδιόρισε περίπου 733 χιλιόμετρα σχετικής ακτογραμμής για τη Σομαλία και 511 χιλιόμετρα για την Κένυα.

Η συγκεκριμένη αναλογία χρησιμοποιήθηκε κατά τον έλεγχο του τελικού αποτελέσματος, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν η οριοθέτηση προκαλούσε σημαντική δυσαναλογία ανάμεσα στα μήκη των σχετικών ακτών και στις θαλάσσιες εκτάσεις που αποδίδονταν στα δύο κράτη.

Ωστόσο, το Δικαστήριο δεν μοίρασε τη θαλάσσια περιοχή με βάση ένα απλό ποσοστό. Η αναλογία των ακτών αποτέλεσε στοιχείο του ελέγχου αναλογικότητας και όχι μαθηματικό κανόνα κατανομής της ΑΟΖ.

Τι σημαίνουν οι σχετικές ακτές για Ελλάδα και Τουρκία

Στην περίπτωση της Ελλάδας, η εφαρμογή αυτής της νομολογίας συνδέεται άμεσα με τη γεωγραφική θέση των νησιών του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου.

Τα ελληνικά νησιά διαθέτουν καταρχήν δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Η επίδραση που θα έχουν στην τελική οριοθέτηση εξαρτάται από τις συγκεκριμένες γεωγραφικές και νομικές συνθήκες.

Αντίστοιχα, η τουρκική ακτογραμμή πρέπει να εξεταστεί σε σχέση με την περιοχή όπου υπάρχουν επικαλυπτόμενες θαλάσσιες διεκδικήσεις.

Επομένως, η επίκληση μιας συνολικής ακτογραμμής 1.870 χιλιομέτρων δεν αρκεί από μόνη της για να θεμελιώσει συγκεκριμένη γραμμή οριοθέτησης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η νομολογία της Χάγης δείχνει ότι προηγείται ο προσδιορισμός των σχετικών ακτών και της επίδικης θαλάσσιας περιοχής, ακολουθεί η εξέταση των περιστάσεων που μπορούν να επηρεάσουν τη χάραξη και πραγματοποιείται έλεγχος για ενδεχόμενη σημαντική δυσαναλογία.

Για την Ελλάδα και την Τουρκία, η αρχή των σχετικών ακτών αποτελεί συνεπώς βασικό νομικό εργαλείο στην εξέταση των αντικρουόμενων θέσεων, με τη γεωγραφία των ελληνικών νησιών και των απέναντι τουρκικών ακτών να βρίσκεται στο επίκεντρο.