Η Τουρκία υπόσχεται στην Αίγυπτο 15.000 τ.χλμ. περισσότερα από την Ελλάδα, αλλά το Κάιρο απορρίπτει το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Με την υπόσχεση για περισσότερα από 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιας δικαιοδοσίας, η Τουρκία επιχειρεί να προσελκύσει την Αίγυπτο σε συμφωνία οριοθέτησης στην Ανατολική Μεσόγειο, βάζοντας ευθέως την Ελλάδα στη σύγκριση. Η πρόταση επανήλθε την Τετάρτη 28 Οκτωβρίου, στην επίσημη ενημέρωση του τουρκικού υπουργείου Εθνικής Άμυνας.

Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι το Κάιρο θα εξασφάλιζε πάνω από 15.000 τ.χλμ. περισσότερης θαλάσσιας δικαιοδοσίας σε σύγκριση με μια πιθανή συμφωνία με την Αθήνα. Πρόκειται για τουρκική εκτίμηση και όχι για συμφωνημένη οριοθέτηση. Δεν έχει ανακοινωθεί αποδοχή της πρότασης από την Αίγυπτο.

Η συγκεκριμένη πρόταση δεν εμφανίστηκε για πρώτη φορά στις 28 Οκτωβρίου. Τέσσερις ημέρες νωρίτερα, ο Τούρκος υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ είχε χρησιμοποιήσει το ίδιο επιχείρημα. Η επανάληψή του ακολουθεί την απόφαση του λιβυκού Κοινοβουλίου, στις 20 Οκτωβρίου, να εγκρίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019.

Η συμφωνία του 2020 και ο ρόλος της Κρήτης

Η Ελλάδα και η Αίγυπτος έχουν ήδη υπογράψει συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ από τις 6 Αυγούστου 2020. Η συμφωνία τέθηκε σε ισχύ στις 2 Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους και η οριοθετική γραμμή που περιλαμβάνει είναι δεσμευτική για τις δύο χώρες.

Η συμφωνία αφορά θαλάσσια περιοχή μεταξύ του 26ου και του 28ου μεσημβρινού. Αναγνωρίζει την επίδραση ελληνικών νησιών, όπως η Κρήτη, η Κάρπαθος και η Ρόδος, στη θαλάσσια οριοθέτηση, χωρίς να ολοκληρώνει τον καθορισμό των ορίων ανατολικότερα και δυτικότερα.

Στις 22 Οκτωβρίου, οι υπουργοί Εξωτερικών Ελλάδας και Αιγύπτου συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις για τις θαλάσσιες ζώνες. Η Αθήνα επιδιώκει την επέκταση της συμφωνίας ανατολικά του 28ου μεσημβρινού, σε μια περιοχή όπου οι τουρκικές διεκδικήσεις συναντούν τα δικαιώματα που αποδίδει η ελληνική πλευρά στη Ρόδο και στο Καστελλόριζο.

Η Άγκυρα αμφισβητεί την επίδραση που αποδίδει η Ελλάδα στα νησιά κατά την οριοθέτηση, προβάλλοντας τη δική της ερμηνεία της αρχής της ευθυδικίας. Το Δίκαιο της Θάλασσας αναγνωρίζει, κατά κανόνα, ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα στα νησιά, ενώ προβλέπει οριοθέτηση μεταξύ κρατών με συμφωνία και στόχο μια δίκαιη λύση. Ο τουρκικός υπολογισμός των 15.000 τ.χλμ. δεν αποτελεί από μόνος του νομικά καθορισμένο θαλάσσιο όριο.

Η Αίγυπτος απορρίπτει το μνημόνιο αλλά συνεργάζεται με την Τουρκία

Το Κάιρο έχει εκφράσει επίσημα την αντίθεσή του στο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Στις 24 Οκτωβρίου, το αιγυπτιακό υπουργείο Εξωτερικών γνωστοποίησε ότι ο Μπαντρ Αμπντελάτι είχε μεταφέρει στον Τούρκο ομόλογό του Χακάν Φιντάν την κατηγορηματική απόρριψη της συμφωνίας. Η αιγυπτιακή πλευρά τη θεωρεί άκυρη και υποστηρίζει ότι παραβιάζει τα κυριαρχικά της δικαιώματα.

Η διαφωνία αυτή δεν σημαίνει ότι οι σχέσεις Τουρκίας και Αιγύπτου έχουν διακοπεί. Οι δύο χώρες ενισχύουν τη διπλωματική και στρατιωτική συνεργασία τους. Στις 28 Οκτωβρίου οι υπουργοί Εξωτερικών τους είχαν νέα τηλεφωνική επικοινωνία, ενώ από τις 4 έως τις 9 Νοεμβρίου έχει προγραμματιστεί κοινή ναυτική άσκηση στην Αλεξάνδρεια.

Την ίδια ημέρα, ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών επικοινώνησε και με τον Γιώργο Γεραπετρίτη. Η επίσημη αιγυπτιακή ενημέρωση αναφέρθηκε στον διμερή συντονισμό και στις περιφερειακές εξελίξεις, χωρίς ανακοίνωση νέας συμφωνίας για τις θαλάσσιες ζώνες.

Η Αίγυπτος διατηρεί συνεπώς δύο παράλληλες σχέσεις. Συνεργάζεται με την Τουρκία σε ζητήματα περιφερειακής ασφάλειας, αλλά εξακολουθεί να έχει δεσμευτική συμφωνία ΑΟΖ με την Ελλάδα και να αντιτίθεται στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Η τουρκική πρόταση επιχειρεί να μετατρέψει τη διαφορά των θαλάσσιων διεκδικήσεων σε οικονομικό και διπλωματικό κίνητρο για το Κάιρο. Η πιθανότητα να επηρεάσει την οριοθέτηση ανατολικά της υφιστάμενης ελληνοαιγυπτιακής γραμμής εξαρτάται από τις επιλογές της Αιγύπτου. Μέχρι σήμερα, η Άγκυρα έχει δημοσιοποιήσει την αριθμητική της προσφορά, όχι μια συμφωνία που να την κατοχυρώνει.