Τουρκία: Αμφισβητεί τα 12 μίλια στο Αιγαίο - Τι απαντά το Διεθνές Δίκαιο

Η Τουρκία επαναφέρει την αμφισβήτηση του ελληνικού δικαιώματος επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, επικαλούμενη τη γεωγραφία του Αιγαίου, την αρχή της ευθυδικίας και την ανάγκη προστασίας των τουρκικών συμφερόντων. Ωστόσο, η διεθνής νομολογία και συγκεκριμένες διατάξεις της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας προσφέρουν ισχυρά επιχειρήματα απέναντι στις τουρκικές θέσεις.

Η Τουρκάλα αναλύτρια Ζεϊνέπ Γκιζέμ Οζπινάρ υποστηρίζει ότι το Αιγαίο αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση λόγω των χιλιάδων ελληνικών νησιών και της μικρής απόστασης ορισμένων από τις τουρκικές ακτές. Κατά την άποψή της, μια ελληνική επέκταση θα περιόριζε σημαντικά τις διεθνείς θαλάσσιες περιοχές και θα δημιουργούσε δυσανάλογες συνέπειες για την Τουρκία.

Η ίδια επικαλείται το άρθρο 3 της Σύμβασης, επισημαίνοντας ότι τα 12 μίλια αποτελούν ανώτατο επιτρεπόμενο όριο και όχι υποχρέωση των κρατών.

Εδώ βρίσκεται ένα από τα βασικά νομικά ζητήματα της συζήτησης.

Το άρθρο 3 αναγνωρίζει ρητά σε κάθε παράκτιο κράτος το δικαίωμα καθορισμού αιγιαλίτιδας ζώνης έως 12 ναυτικά μίλια. Η δυνατότητα επιλογής μικρότερου εύρους δεν συνεπάγεται ότι απαιτείται η προηγούμενη συγκατάθεση γειτονικού κράτους για κάθε επέκταση.

Παράλληλα, το άρθρο 15 προβλέπει ειδικούς κανόνες όταν οι ακτές δύο κρατών βρίσκονται απέναντι ή γειτνιάζουν. Σε αυτές τις περιπτώσεις η οριοθέτηση συνδέεται καταρχήν με τη μέση γραμμή, εκτός εάν υπάρχει διαφορετική συμφωνία ή συντρέχουν ειδικές περιστάσεις.

Τι προβλέπει το Διεθνές Δίκαιο για τα ελληνικά νησιά

Ιδιαίτερη σημασία έχει το άρθρο 121 της Σύμβασης, σύμφωνα με το οποίο τα νησιά διαθέτουν αιγιαλίτιδα ζώνη. Ακόμη και οι βράχοι που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις για δική τους ΑΟΖ ή υφαλοκρηπίδα διατηρούν δικαίωμα χωρικής θάλασσας.

Η τουρκική επιχειρηματολογία συνδέει συχνά την επήρεια των νησιών στην οριοθέτηση με το ίδιο το δικαίωμά τους σε θαλάσσιες ζώνες. Πρόκειται όμως για δύο διαφορετικά νομικά ζητήματα.

Χαρακτηριστική είναι η απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου για το Δίκαιο της Θάλασσας το 2012, στην υπόθεση Μπανγκλαντές κατά Μιανμάρ.

Το Δικαστήριο εξέτασε το καθεστώς του νησιού Σεν Μάρτιν, το οποίο βρίσκεται κοντά στις ακτές της Μιανμάρ, και αναγνώρισε πλήρη επήρεια στην οριοθέτηση της αιγιαλίτιδας ζώνης, απορρίπτοντας την επίκληση ειδικών περιστάσεων στη συγκεκριμένη υπόθεση.

Η απόφαση αποτελεί σημαντικό νομολογιακό προηγούμενο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι καθορίζει αυτομάτως οποιαδήποτε μελλοντική οριοθέτηση στο Αιγαίο.

Το τουρκικό casus belli και η ελευθερία ναυσιπλοΐας

Η Οζπινάρ αναφέρεται επίσης στην απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995, με την οποία εξουσιοδοτήθηκε η κυβέρνηση να χρησιμοποιήσει ακόμη και στρατιωτικά μέσα σε περίπτωση ελληνικής επέκτασης πέραν των έξι ναυτικών μιλίων στο Αιγαίο.

Ωστόσο, μια εσωτερική κοινοβουλευτική απόφαση δεν δημιουργεί εξαίρεση από την απαγόρευση απειλής ή χρήσης βίας που προβλέπει το άρθρο 2 του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.

Αντίστοιχα, η επίκληση κινδύνων για τη διεθνή ναυσιπλοΐα απαιτεί προσεκτική εξέταση. Το άρθρο 17 της Σύμβασης κατοχυρώνει την αβλαβή διέλευση ξένων πλοίων από τα χωρικά ύδατα, με πρόσθετες προβλέψεις για τη διέλευση από διεθνή στενά όπου εφαρμόζονται οι σχετικοί κανόνες.

Η Τουρκία δεν έχει προσχωρήσει στη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας. Αυτό, όμως, δεν αποκλείει την εφαρμογή κανόνων εθιμικού διεθνούς δικαίου που τη δεσμεύουν.

Η Οζπινάρ επικαλείται ακόμη τη Διακήρυξη της Μαδρίτης του 1997 και την ανάγκη σεβασμού των ζωτικών συμφερόντων των δύο χωρών.