Τουρκία - Λιβύη: Θα χτυπήσει η ΕΕ την τουρκική οικονομία μέσω της τελωνειακής ένωσης;

Η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης δημιουργεί νέα δεδομένα στις σχέσεις της Άγκυρας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς επανέρχεται το ερώτημα εάν οι Βρυξέλλες μπορούν να χρησιμοποιήσουν την τελωνειακή ένωση ως μέσο οικονομικής πίεσης προς την Τουρκία.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, χαρακτήρισε τη συμφωνία άκυρη, επισημαίνοντας ότι παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και αντιβαίνει στο Δίκαιο της Θάλασσας. Παράλληλα, επανέλαβε την αλληλεγγύη της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την Ελλάδα και την Κύπρο.

Η απόφαση της λιβυκής Βουλής αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Τουρκία, καθώς ενισχύει πολιτικά την προσπάθεια της Άγκυρας να διατηρήσει ενεργό το μνημόνιο του 2019. Η επικύρωση συνέπεσε με την επίσκεψη του επικεφαλής της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών ΜΙΤ, Ιμπραήμ Καλίν, στην Τρίπολη.

Το ερώτημα που προκύπτει είναι εάν η ευρωπαϊκή αντίδραση θα περιοριστεί στις διπλωματικές δηλώσεις ή θα επεκταθεί στις οικονομικές σχέσεις με την Τουρκία.

Η τελωνειακή ένωση αποτελεί σημαντικό μηχανισμό πρόσβασης των τουρκικών βιομηχανικών προϊόντων στην ευρωπαϊκή αγορά. Μια ενδεχόμενη αναστολή της θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις εξαγωγές και στις εφοδιαστικές αλυσίδες της τουρκικής οικονομίας, επηρεάζοντας παράλληλα και ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.

Υπάρχει, ωστόσο, ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στο πάγωμα της αναβάθμισης της τελωνειακής ένωσης και στην αναστολή της υφιστάμενης συμφωνίας. Η πρώτη επιλογή αποτελεί πολιτικό εργαλείο που έχει ήδη συνδεθεί με τη συμπεριφορά της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Η δεύτερη απαιτεί πολύ πιο σύνθετες νομικές και θεσμικές διαδικασίες.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε ήδη από το 2020 συνδέσει την περαιτέρω ανάπτυξη των ευρωτουρκικών σχέσεων με την αποφυγή μονομερών ενεργειών που θίγουν τα συμφέροντα της Ελλάδας και της Κύπρου.

Μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί ευρωπαϊκή απόφαση για οικονομικά μέτρα εξαιτίας της νέας επικύρωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου. Η Άγκυρα εξακολουθεί να υπερασπίζεται τη συμφωνία ως συμβατή με το διεθνές δίκαιο, με τις Βρυξέλλες να διατηρούν την αντίθετη νομική θέση.