Τρέμει η Άγκυρα το ενδεχόμενο κοινής ΑΟΖ Ελλάδας Ισραήλ

Η προοπτική σύνδεσης των θαλάσσιων ζωνών Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ επανέρχεται στο προσκήνιο της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης, καθώς οι εξελίξεις γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο προκαλούν νέες αντιδράσεις στην Άγκυρα.

Ο Τούρκος πολιτικός Μ. Χινταγιέτ Βαχάπογλου, με ανάρτησή του στο X, κατηγορεί την Ελλάδα για επεκτατικές επιδιώξεις, υποστηρίζοντας ότι μετά τις εξελίξεις στις σχέσεις Τουρκίας και Λιβύης κυκλοφορούν στην ελληνική πλευρά χάρτες που προκαλούν ανησυχία.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά του στη συνεργασία Ελλάδας, Ισραήλ και Κυπριακής Δημοκρατίας. Ο Βαχάπογλου εκτιμά ότι η συγκεκριμένη σχέση ενδέχεται να δημιουργήσει προβλήματα για την Τουρκία και υπογραμμίζει ότι η Άγκυρα παρακολουθεί τις εξελίξεις με ετοιμότητα.

Η γεωπολιτική διάσταση αυτής της ανησυχίας έχει εξεταστεί και στην επιστημονική βιβλιογραφία.

Ο καθηγητής Ιωάννης Μάζης, στη μελέτη του «Geopolitics of Hydrocarbons in the South-Eastern Mediterranean: Greek-Israeli-Cypriot Relations and the Importance of the EEZ of Kastellorizo» (2013), αναλύει τη στρατηγική σημασία του Καστελλόριζου για τη θαλάσσια σύνδεση Ελλάδας και Κύπρου και τη σχέση της με τα ισραηλινά ενεργειακά συμφέροντα.

Η συγκεκριμένη προσέγγιση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή μια ενδεχόμενη οριοθέτηση που θα αναγνώριζε την επήρεια των ελληνικών νησιών θα επηρέαζε τις τουρκικές διεκδικήσεις στην περιοχή.

Αντίστοιχα, ο νομικός ερευνητής Νικόλας Ιωαννίδης, στο βιβλίο «Maritime Claims and Boundary Delimitation: Tensions and Trends in the Eastern Mediterranean Sea» (2021), εξετάζει τις ανταγωνιστικές θαλάσσιες αξιώσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και τα προβλήματα που δημιουργούνται από τις διαφορετικές ερμηνείες του διεθνούς δικαίου.

Σημαντική είναι επίσης η μελέτη των Έρικ Άισλερ και Γκιοζντέ Αρασίλ, «Maritime Boundary Delimitation in the Eastern Mediterranean: A New Conflict between Cyprus, Turkey, Greece and Israel?» (2014), η οποία εξετάζει τη σύνδεση των ενεργειακών συμφερόντων με τις διαφορές οριοθέτησης μεταξύ των τεσσάρων κρατών.

Το νομικό υπόβαθρο στηρίζεται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. Το άρθρο 121 προβλέπει θαλάσσιες ζώνες για τα νησιά, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις, ενώ τα άρθρα 74 και 83 ρυθμίζουν τις διαδικασίες οριοθέτησης ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας.

Ήδη από το 2010 η Κυπριακή Δημοκρατία και το Ισραήλ έχουν υπογράψει συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ. Ωστόσο, δεν υπάρχει αντίστοιχη διμερής συμφωνία Ελλάδας και Ισραήλ, γεγονός που καθιστά τη συζήτηση για κοινή ΑΟΖ ένα γεωπολιτικό ενδεχόμενο και όχι συμφωνημένη εξέλιξη.

Στο μεταξύ, η νέα κοινοβουλευτική έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019 από την ανατολική Λιβύη αναζωπύρωσε την αντιπαράθεση. Η Ελλάδα και η Ευρωπαϊκή Ένωση αμφισβητούν τις επιπτώσεις της συμφωνίας στα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Βαχάπογλου επιλέγει να αναδείξει την τριμερή συνεργασία ως πιθανή πηγή προβλημάτων για την Τουρκία, δηλώνοντας ότι η χώρα του είναι ευαισθητοποιημένη και προετοιμασμένη απέναντι στις εξελίξεις.