Από Πού Βγήκε η Φράση: “Graecum Est, Non Legitur” – Τα Ακατανόητα Ελληνικά

Στη μεσαιωνική Ευρώπη, όταν ένας λατινόγλωσσος λόγιος συναντούσε ελληνικά κείμενα, συχνά τα παρέκαμπτε λέγοντας: “Graecum est, non legitur” – «Είναι ελληνικά, δεν διαβάζεται». Αυτή η φράση, που σήμερα χρησιμοποιείται μεταφορικά για κάτι δυσνόητο, κρύβει μέσα της μια βαθιά ιστορική πραγματικότητα. Γιατί, όμως, οι Ευρωπαίοι του Μεσαίωνα αγνοούσαν την ελληνική γλώσσα;

Αρχικά, η ελληνική και η λατινική ήταν οι δύο γλώσσες της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ωστόσο, με τη διαίρεση της αυτοκρατορίας το 395 μ.Χ., η Δύση εστίασε στη λατινική, ενώ η Ανατολή, το Βυζάντιο, διατήρησε την ελληνική. Στη δυτική Ευρώπη, η ελληνική σταδιακά έπαψε να διδάσκεται και η πνευματική ελίτ επικεντρώθηκε αποκλειστικά στη λατινική γραμματεία.

Η άγνοια των ελληνικών έγινε ακόμα πιο έντονη κατά τον Μεσαίωνα, όταν τα μοναστήρια – τα κύρια κέντρα γνώσης – διατηρούσαν και αντέγραφαν κυρίως λατινικά κείμενα. Οι λίγοι λόγιοι που ήξεραν ελληνικά, όπως ο Βοήθιος, ήταν εξαιρέσεις. Έτσι, η ελληνική γνώση παρέμεινε αποκλεισμένη από τη δυτική εκπαίδευση, μέχρι την Αναγέννηση, όταν Βυζαντινοί λόγιοι, όπως ο Βησσαρίων και ο Χρυσολωράς, μετέφεραν την αρχαία σοφία στην Ιταλία.

Η φράση “Graecum est, non legitur” δεν ήταν απλώς μια παραδοχή άγνοιας, αλλά και ένα πολιτισμικό σύμπτωμα της μεσαιωνικής Ευρώπης, όπου η ελληνική σκέψη είχε προσωρινά χαθεί. Σήμερα, τη χρησιμοποιούμε για καθετί που μοιάζει ακατανόητο – ίσως ένα αναπάντεχο λεκτικό απομεινάρι της ξεχασμένης σοφίας του ελληνικού κόσμου.