Έβγαζαν τον εγκέφαλο από τη μύτη. Κυριολεκτικά. Έτσι έφτιαχναν μούμιες

Η εικόνα μιας μούμιας μπορεί να προκαλεί δέος, μυστήριο ή και τρόμο. Όμως πίσω από τις επιδέσμους και τα χρυσά προσωπία, η διαδικασία της ταρίχευσης έκρυβε μια από τις πιο παράξενες και ανατριχιαστικές τεχνικές της αρχαιότητας: την αφαίρεση του εγκεφάλου από τη μύτη. Ναι, το έκαναν. Και το έκαναν συστηματικά.

Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι πίστευαν πως για να φτάσει η ψυχή στον Κάτω Κόσμο, το σώμα έπρεπε να διατηρηθεί ανέπαφο. Τουλάχιστον εξωτερικά. Ό,τι δεν φαινόταν – όπως ο εγκέφαλος – μπορούσε να αφαιρεθεί. Δεν ήταν απλώς αποδεκτό. Ήταν απαραίτητο. Κι επειδή το κρανίο δεν έπρεπε να ανοίξει με μαχαίρι, έβρισκαν άλλη δίοδο: τη ρινική κοιλότητα.

Οι μουμιοποιοί εισήγαγαν ένα ειδικό εργαλείο μέσα από τη μύτη – μακρύ, λεπτό και γάντζο-ειδές. Με αυτό θρυμμάτιζαν τον εγκέφαλο, σπρώχνοντας το υλικό προς τα κάτω, ώστε να στραγγίξει από τα ρουθούνια. Ή, σε πιο εξελιγμένες περιπτώσεις, τον τραβούσαν κομμάτι-κομμάτι. Το κρανίο καθαριζόταν εσωτερικά, και πολλές φορές γέμιζε ξανά με λιναρόπανο ή ρητίνη, για να μη «σακουλιάσει» το κεφάλι.

Το πιο εντυπωσιακό; Η καρδιά – και όχι ο εγκέφαλος – θεωρούνταν το κέντρο της σκέψης και της ψυχής. Γι’ αυτό και η καρδιά συχνά διατηρούταν μέσα στο σώμα, ενώ ο εγκέφαλος πεταγόταν ως «άχρηστος». Η σύγχρονη ιατρική θα δάκρυζε.

Οι τεχνικές αυτές εφαρμόζονταν κυρίως στις μουμιοποιήσεις υψηλού κύρους. Οι φτωχότεροι ταριχεύονταν πρόχειρα – πολλές φορές χωρίς καθόλου αφαίρεση οργάνων. Αλλά στις βασιλικές ταφές, όλα γίνονταν με χειρουργική ακρίβεια. Η τεχνική τεκμηριώνεται από τον 5ο αιώνα π.Χ. μέσω του Ηρόδοτου, αλλά υπήρχε ήδη 1.000 χρόνια πριν, στα χρόνια των φαραώ της 18ης Δυναστείας.

Η διαδικασία μπορεί να φαίνεται απάνθρωπη ή βάρβαρη. Αλλά για τους Αιγύπτιους ήταν πράξη αγάπης. Ήταν η προετοιμασία για την αιωνιότητα. Ο θάνατος δεν ήταν τέλος. Ήταν αρχή. Και γι’ αυτό, πριν βάλουν τη χρυσή μάσκα, έβγαζαν τον εγκέφαλο από τη μύτη.