Γιατί έκαναν απεργία αυτοί που έκαναν την πρώτη απεργία στην ιστορία της ανθρωπότητας; Τι ζητούσαν;

Το ημερολόγιο της Αιγύπτου έδειχνε περίπου το 1152 π.Χ., στα χρόνια της βασιλείας του Ραμσή του Γ΄. Στη νεκρόπολη του Δειρ ελ-Μεντίνα, δυτικά της Θήβας, οι εργάτες που δούλευαν στην κατασκευή των βασιλικών τάφων της Κοιλάδας των Βασιλέων έκαναν κάτι που δεν είχε ξαναγίνει στην καταγεγραμμένη Ιστορία. Σταμάτησαν τη δουλειά τους, αρνήθηκαν να πιάσουν τα εργαλεία και συγκεντρώθηκαν ζητώντας το αυτονόητο: να πληρωθούν. Εκεί, στην καρδιά της πιο αυστηρά ιεραρχημένης αυτοκρατορίας της αρχαιότητας, γεννήθηκε η πρώτη καταγεγραμμένη απεργία.

Οι εργάτες του Δειρ ελ-Μεντίνα δεν ήταν δούλοι. Ήταν δεξιοτέχνες, λιθοξόοι, ζωγράφοι, ξυλουργοί, γραφείς και τεχνίτες, επιλεγμένοι για την ικανότητά τους να χτίζουν τα αιώνια σπίτια των Φαραώ. Το κράτος τούς παρείχε κατοικία, τροφή και μισθό σε μορφή σιτηρών και άλλων αγαθών. Όμως εκείνη τη χρονιά, οι παραδόσεις καθυστέρησαν. Η οικονομία της Αιγύπτου είχε αρχίσει να εμφανίζει σημάδια κατάρρευσης, οι εισαγωγές μειώθηκαν, οι εφοδιαστικές αλυσίδες έσπαγαν. Οι εργάτες έμειναν απλήρωτοι για εβδομάδες και η υπομονή τους εξαντλήθηκε.

Το αρχείο της απεργίας αυτής διασώθηκε χάρη στον Παπύρο του Τορίνο, ένα έγγραφο γραμμένο από τον γραφέα Άμενναχτ. Εκεί καταγράφεται η στιγμή που οι εργάτες απευθύνονται στους επιστάτες, λέγοντας: «Πεινάμε. Δεν έχουμε ψωμί. Δεν έχουμε μπύρα. Δεν έχουμε τίποτα». Η αντίδρασή τους δεν ήταν βίαιη. Δεν εξεγέρθηκαν. Πήγαν και κάθισαν στον ναό του Ραμσή, κάνοντας ειρηνική καθιστική διαμαρτυρία. Ήταν μια μορφή παθητικής αντίστασης, αλλά γεμάτη νόημα για μια κοινωνία που λειτουργούσε υπό τη σκιά του Φαραώ ως ζωντανού θεού.

Η απεργία συνεχίστηκε για αρκετές μέρες, με τους εργάτες να μετακινούνται από σημείο σε σημείο, αρνούμενοι να επιστρέψουν στα ταφικά έργα. Οι αξιωματούχοι, μην μπορώντας να αγνοήσουν τη διαμαρτυρία τους – όχι μόνο για λόγους κοινωνικούς αλλά και θρησκευτικούς, αφού καθυστερούσε η κατασκευή του τάφου του ίδιου του Φαραώ – αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν. Οι πληρωμές αποκαταστάθηκαν και οι εργάτες επέστρεψαν στα καθήκοντά τους, έχοντας πετύχει κάτι αδιανόητο για την εποχή: να ακουστούν.

Η αξία αυτής της απεργίας δεν βρίσκεται μόνο στο γεγονός ότι ήταν η πρώτη που καταγράφηκε. Βρίσκεται στην ωριμότητα και την οργάνωση των απεργών. Επρόκειτο για μια συνειδητή πράξη πίεσης προς την εξουσία από ανθρώπους που ήξεραν πως ήταν απαραίτητοι. Δεν ζητούσαν παραπάνω. Ζητούσαν αυτά που τους είχαν υποσχεθεί. Το κράτος, έστω και απρόθυμα, αναγνώρισε ότι η σταθερότητα του συστήματος εξαρτιόταν από την ικανοποίηση των βασικών αναγκών των εργατών του.

Ο παπύρος του Τορίνο δεν περιγράφει απλώς ένα περιστατικό. Καταγράφει τον πρώτο χτύπο της κοινωνικής συνείδησης στην εργασία. Εκεί, σε ένα χωριό ξεχασμένο ανάμεσα στην έρημο και τους τάφους των βασιλιάδων, γεννήθηκε η έννοια της οργανωμένης διαμαρτυρίας. Και οι άνθρωποι που την ξεκίνησαν, χωρίς συνδικάτα ή μικρόφωνα, κατάφεραν να αλλάξουν κάτι. Έστω και για λίγο.