Γιατί οι αρχαίοι Έλληνες λάτρευαν πανίσχυρες θεές αλλά περιφρονούσαν τις πραγματικές γυναίκες
Η Αθηνά κυβερνούσε τον πόλεμο, αλλά οι γυναίκες δεν είχαν δικαίωμα ούτε να μιλήσουν δημόσια.
Στην αρχαία Ελλάδα οι θεές ήταν ισχυρές, αυτόνομες και πολλές φορές πιο επικίνδυνες από τους θεούς. Η Αθηνά κυβερνούσε τη σοφία και τον πόλεμο. Η Άρτεμις προστάτευε τη φύση με τόξο στο χέρι. Η Δήμητρα έκανε τη γη να καρποφορεί. Η Αφροδίτη κρατούσε στα χέρια της τον έρωτα και την καταστροφή. Οι γυναίκες του Ολύμπου είχαν εξουσία.
Στην καθημερινή ζωή όμως, η εικόνα ήταν εντελώς διαφορετική. Οι γυναίκες ζούσαν σκιώδεις ζωές, κλεισμένες στο σπίτι, χωρίς δικαιώματα, χωρίς φωνή. Στην Αθήνα δεν μπορούσαν να μιλήσουν στη συνέλευση, να διαχειριστούν περιουσία ή να εκπροσωπηθούν στο δικαστήριο χωρίς άντρα κηδεμόνα. Ήταν πολίτες δεύτερης κατηγορίας σε μια κοινωνία που έβλεπε τη γυναικεία παρουσία ως απειλή.
Η αντίφαση σοκάρει. Πώς γίνεται ένας πολιτισμός που δημιούργησε θεές-σύμβολα δύναμης, να περιορίζει τόσο βάναυσα τις γυναίκες; Η απάντηση βρίσκεται στη λειτουργία του μύθου. Οι θεές ενσάρκωναν φυσικές και κοσμικές δυνάμεις. Ήταν απαραίτητες για την ισορροπία του κόσμου, αλλά δεν λειτουργούσαν ως πρότυπα για τις γυναίκες της εποχής. Ήταν αρχέτυπα, όχι κοινωνικά παραδείγματα.
Οι πιο σεβαστές θεές ήταν όσες απαρνιούνταν τη θηλυκότητά τους. Η Αθηνά ήταν αγνή, δεν παντρεύτηκε ποτέ, δεν γέννησε παιδιά. Ήταν πιο κοντά στους άντρες από ό,τι στις γυναίκες. Η Άρτεμις ζούσε στο δάσος, μακριά από κάθε είδους κοινωνική συμβίωση. Οι ίδιες οι θεές έπρεπε να εγκαταλείψουν το γυναικείο πρότυπο για να αποκτήσουν δύναμη.
Η μητέρα, η σύζυγος, η κόρη, η παρθένα – αυτές ήταν οι αποδεκτές μορφές γυναίκας για την ελληνική κοινωνία. Κάθε τι πέρα από αυτό αντιμετωπιζόταν με καχυποψία. Οι θεές μπορούσαν να είναι φοβερές επειδή δεν ήταν πραγματικές. Οι πραγματικές γυναίκες έπρεπε να ελέγχονται. Γιατί είχαν σώμα, επιθυμία, φωνή. Και όλα αυτά προκαλούσαν ανησυχία στον ανδρικό κόσμο.
Η Ελλάδα που γέννησε τη φιλοσοφία και τη δημοκρατία δεν έδωσε ποτέ πολιτικά δικαιώματα στις γυναίκες. Λάτρευε τη σοφία ως ιδέα, αλλά όχι όταν εκφραζόταν από γυναικείο στόμα. Αν και κάποιες γυναίκες ξεχώρισαν – όπως η Ασπασία ή η Σαπφώ – η κοινωνία συνέχιζε να τις κρατά στο περιθώριο. Ο μύθος αποθέωνε τη γυναικεία μορφή. Η πραγματικότητα την περιόριζε.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
