Γιατί νευρίασε ο Μουσουλμάνος που έσπασε τη μύτη της Σφίγγας της Γκίζας

Στο καυτό τοπίο της Γκίζας, εκεί όπου η Σφίγγα κοιτά αμίλητη την αιωνιότητα, μια πράξη βίας πριν από 650 χρόνια άλλαξε για πάντα την εικόνα της. Η τεράστια μύτη της, μήκους περίπου ενός μέτρου, λείπει. Και πίσω από αυτή την απώλεια, υπάρχει ένας θυμωμένος άνθρωπος με βαθιά θρησκευτικά πιστεύω, και μια κοινότητα που έπεσε σε δυσμένεια.

Το 1378 μ.Χ., ο μουσουλμάνος ασκητής Μουχάμαντ Σαΐμ αλ-Νταχρ παρατήρησε κάτι που θεωρούσε βλάσφημο: χωρικοί προσέφεραν δώρα και προσευχές στη Σφίγγα, ελπίζοντας να αυξήσουν τη σοδειά τους. Για εκείνον, ήταν μια αμαρτωλή πράξη ειδωλολατρίας. Δεν έβλεπε ένα αρχαίο σύμβολο αλλά έναν δαίμονα από πέτρα που έπρεπε να ταπεινωθεί.

Πλησίασε το άγαλμα με μανία. Με βαριά εργαλεία, άρχισε να χτυπά το πρόσωπο της Σφίγγας. Οι μαρτυρίες λένε ότι χρειάστηκε επίμονο σφυροκόπημα για να αποκολληθεί το τεράστιο κομμάτι του προσώπου. Ο αλ-Νταχρ δεν σταμάτησε μέχρι να αφήσει πίσω του μια εικόνα ακρωτηριασμένη. Η πίστη του τον ώθησε να ενεργήσει, αλλά η πράξη του τον οδήγησε στην καταδίκη. Εκτελέστηκε για βανδαλισμό.

Η Σφίγγα, όμως, δεν ήταν η μόνη που υπέφερε. Η τοπική κοινωνία, οι ίδιοι οι αγρότες που πίστευαν ότι το άγαλμα είχε δυνάμεις, ένιωσαν τον τρόμο της εξουσίας. Η καταστροφή της μύτης έγινε σύμβολο. Όχι μόνο για τη σύγκρουση θρησκειών αλλά και για τη δύναμη του φόβου απέναντι στη μακραίωνη λατρεία.

Υπάρχουν κι άλλες θεωρίες, όπως αυτή που ρίχνει την ευθύνη στον στρατό του Ναπολέοντα, αλλά ένα σκίτσο από το 1737 δείχνει ήδη τη Σφίγγα χωρίς μύτη. Αυτό αποδυναμώνει το αφήγημα των γαλλικών πυροβόλων. Η ιστορία του αλ-Νταχρ είναι η μόνη που έχει πειστική χρονική και ηθική αλληλουχία.

Αυτό που δεν λέγεται συχνά, είναι πως ο αλ-Νταχρ δεν θεωρούσε τον εαυτό του βέβηλο. Αντίθετα, πίστευε πως ήταν ήρωας της πίστης του. Η πράξη του ήταν στα μάτια του μια αποκατάσταση της θείας τάξης. Σήμερα, η πράξη του διαβάζεται ως βαρβαρότητα, όμως στην εποχή του, ήταν ένας θεοσεβούμενος πολεμιστής της πίστης.

Η απώλεια της μύτης δεν είναι μόνο ένα αισθητικό ελάττωμα. Είναι μια πύλη στην ανθρώπινη ψυχολογία, στον φόβο, στη δεισιδαιμονία και στη δύναμη των συμβόλων. Η Σφίγγα κοιτά τον ορίζοντα κουβαλώντας πάνω της το βάρος μιας σύγκρουσης που δεν έχει τελειώσει ακόμα. Για κάποιους είναι απλώς ένα άγαλμα. Για άλλους, ένα επικίνδυνο απομεινάρι μιας εποχής χωρίς αληθινό Θεό.

Κάθε φορά που κάποιος την αντικρίζει, βλέπει κάτι διαφορετικό. Ένας τουρίστας βλέπει θαύμα. Ένας ιστορικός βλέπει μυστήριο. Ο αλ-Νταχρ είδε έναν δαίμονα. Και σε αυτό το βλέμμα, ξετυλίγεται η τραγωδία ενός ανθρώπου που πίστεψε ότι μπορούσε να αλλάξει τον κόσμο με μια σμίλη.