Η Ελληνίδα που έμαθε τα κορίτσια να διαβάζουν όταν απαγορευόταν να ονειρεύονται

Το 1847, στην Αθήνα που ακόμα έψαχνε να βρει τι σημαίνει ελευθερία, γεννήθηκε ένα κορίτσι που θα έδινε νέα σημασία στη λέξη “γράμματα”. Η Σωτηρία Οικονόμου δεν μεγάλωσε σε παλάτι ούτε σε σαλόνια, αλλά σε έναν κόσμο που δεν ήθελε τις γυναίκες να μιλάνε, πόσο μάλλον να γράφουν. Ήταν η εποχή που οι γυναίκες μάθαιναν να ράβουν, όχι να σκέφτονται. Εκείνη όμως, διάλεξε τη δεύτερη διαδρομή.

Έφυγε για την Κωνσταντινούπολη, όχι για να ζήσει έναν μεγάλο έρωτα αλλά για να διδάξει. Στο Ζάππειο Παρθεναγωγείο, που μόρφωνε τις πιο φωτισμένες Ελληνίδες της Ανατολής, δεν ήταν απλώς δασκάλα. Ήταν η ψυχή. Έγινε υποδιευθύντρια, γνώρισε τον βιβλιοπώλη Ιωάννη Αλιμπέρτη και παντρεύτηκαν. Όμως ούτε ο γάμος, ούτε η μητρότητα, ούτε η εποχή της κατάφεραν να την κλείσουν σε σπίτι.

Έστησε δικό της σχολείο για κορίτσια στη Ρουμανία, μόνο με μια ιδέα στις αποσκευές της: Ότι η ελευθερία ξεκινά απ’ το βιβλίο. Δεν δίδασκε αριθμητική. Δίδασκε φωνή. Έβαλε τις μαθήτριες να μιλάνε, να γράφουν, να πιστεύουν πως μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο. Και μετά γύρισε στην Αθήνα, όχι για να ξεκουραστεί, αλλά για να συνεχίσει.

Το 1893 ίδρυσε τον σύλλογο «Εργάνη Αθηνά» και κυκλοφόρησε τις Πλειάδες, ένα περιοδικό φτιαγμένο από γυναίκες για γυναίκες, τη στιγμή που οι περισσότερες εφημερίδες δημοσίευαν συνταγές και οδηγίες καλής συζύγου. Εκείνη, έγραφε για ιστορία, για παιδεία, για τα δικαιώματα που τότε δεν ονομάζονταν ακόμα έτσι.

Δε σταμάτησε εκεί. Ξεκίνησε να σκάβει σε αρχεία, να διαβάζει αλληλογραφίες, να γράφει ιστορία. Κυριολεκτικά. Έγραψε βιβλία για την Αμαλία, τη Μαντώ Μαυρογένους, τις ηρωίδες του ’21. Όχι για να μιμηθεί τους άντρες ιστορικούς, αλλά για να τους διορθώσει. Για να δείξει ότι οι γυναίκες πολέμησαν, έδρασαν, θυσιάστηκαν. Και άξιζαν σελίδες.

Πέθανε το 1929. Τα τελευταία της βιβλία τα έκδωσαν οι γιοι της, σαν χρέος. Σήμερα, λίγοι θυμούνται το όνομά της. Οι δρόμοι δεν την τίμησαν, τα σχολικά βιβλία δεν τη μνημονεύουν. Όμως χιλιάδες κορίτσια, σε Αθήνα, Πόλη και Βουκουρέστι, έμαθαν να γράφουν το όνομά τους — επειδή εκείνη τους έδωσε το δικαίωμα.