Καταδικάστηκε για φόνο. Στη φυλακή έλυσε πρόβλημα που είχε μείνει άλυτο από τον καιρό του Ευκλείδη

Ήταν 26 χρονών όταν καταδικάστηκε για φόνο. Ο Christopher Havens οδηγήθηκε σε φυλακή υψίστης ασφαλείας στην Ουάσινγκτον, χωρίς ελπίδες για μείωση της ποινής. Όμως κάτι αναπάντεχο συνέβη. Μέσα στο κελί του, χωρίς πρόσβαση σε διαδίκτυο ή υπολογιστές, βρήκε έναν απρόσμενο σύμμαχο: τα μαθηματικά.

Στην αρχή ζητούσε απλώς βιβλία. Δεν είχε καν γνώσεις λυκείου. Αλλά όσο περνούσαν οι μήνες, οι σημειώσεις του γέμιζαν με εξισώσεις και σύμβολα. Με έναν τρόπο σχεδόν εμμονικό, ο Havens άρχισε να διαβάζει, να γράφει, να απορρίπτει και να ξαναπροσπαθεί. Δεν είχε δάσκαλο. Είχε μόνο τα λάθη του, έναν τοίχο γεμάτο τύπους και την ανάγκη να μεταμορφώσει το μυαλό του.

Μετά από δύο χρόνια, έστειλε ένα γράμμα. Το απηύθυνε στο περιοδικό Mathematical Sciences Research Institute, γράφοντας με το χέρι, ζητώντας απλώς μερικά άρθρα για θεωρία αριθμών. Η επιστολή του, γεμάτη αυθόρμητο πάθος και τεχνικά λάθη, έκανε τους αποδέκτες του να νομίσουν ότι είναι φάρσα. Αλλά δεν ήταν.

Οι μαθηματικοί έκπληκτοι διαπίστωσαν ότι ο κρατούμενος είχε κατανοήσει και προσεγγίσει ένα δύσκολο και άλυτο πρόβλημα: την ανάλυση continued fractions – μιας μορφής αριθμητικής γραφής που μελετούσε και ο Ευκλείδης. Το πρόβλημα ήταν περίπλοκο, ανήκε στον πυρήνα της θεωρίας αριθμών και δεν είχε λυθεί ποτέ με τον τρόπο που το πλησίαζε ο Havens.

Από εκεί ξεκίνησε μια αλληλογραφία με κορυφαίους μαθηματικούς, όπως ο Umberto Cerruti και η ομάδα του στην Ιταλία. Του έστελναν θεωρήματα, του έγραφαν αποδείξεις με το χέρι. Και εκείνος απαντούσε, ξανά με το χέρι, ξανά με γράμματα γεμάτα πράξεις. Χρειάστηκε να δημιουργηθεί ειδικό ταχυδρομείο φυλακής μόνο για να εξυπηρετεί τα γράμματά του.

Το 2020, δημοσίευσε επιστημονικό άρθρο στο Research in Number Theory, παρουσιάζοντας νέα αποτελέσματα σε continued fractions. Οι ερευνητές επιβεβαίωσαν τη δουλειά του και συμπεριέλαβαν το όνομά του κανονικά στη δημοσίευση – δίπλα σε καθηγητές με διδακτορικά.

Δεν πήρε ποτέ πτυχίο. Δεν μπήκε ποτέ σε πανεπιστήμιο. Και όμως το όνομά του γράφτηκε σε ένα από τα σημαντικότερα επιστημονικά περιοδικά. Όχι για να συγκινήσει, αλλά γιατί έκανε πραγματική συνεισφορά στην επιστήμη των μαθηματικών. Όπως είπαν οι επιμελητές του περιοδικού, «θα ήταν άδικο να μην αναγνωρίσουμε τη δουλειά κάποιου μόνο και μόνο επειδή γράφτηκε μέσα από τα σίδερα».

Σήμερα, ο Havens ηγείται του Prison Mathematics Project, ενός οργανισμού που βοηθά φυλακισμένους να μάθουν μαθηματικά. Λέει ότι τα μαθηματικά τού έδωσαν σκοπό. Και αν δεν είχε σκοπό, θα είχε χαθεί. Το όνομά του δεν θα έμπαινε σε βιβλίο, αλλά σε στατιστική.

Κι όμως, τελικά, το κελί του έγινε βιβλιοθήκη. Ο εγκλεισμός του, μαθηματικό εργαστήριο. Και η ποινή του, σημείο εκκίνησης για μια σπάνια λύση σε ένα πρόβλημα που είχε μείνει μετέωρο από την εποχή του Ευκλείδη.