Ο Αρχαίος Έλληνας Φιλόσοφος που πέθανε απο τα γέλια με το γάιδαρό

Ήταν το 207 π.Χ. όταν ο φιλόσοφος Χρύσιππος, ένας από τους θεμελιωτές της Στωικής Σχολής, πέθανε γελώντας. Όχι από ειρωνεία ή φιλοσοφική διάθεση, αλλά στην κυριολεξία. Ο Χρύσιππος δεν ήταν τυχαίος άνθρωπος. Θεωρείται ο δεύτερος πατέρας του Στωικισμού, μετά τον Ζήνωνα τον Κιτιέα. Η λογική, η αυτοσυγκράτηση, η ηθική αυτάρκεια και η απάθεια απέναντι στα πάθη ήταν το θεμέλιο των διδασκαλιών του. Ωστόσο, η μοίρα τον επιφύλασσε έναν θάνατο που έμοιαζε περισσότερο με ανέκδοτο παρά με φιλοσοφική αποχώρηση. Η παράδοση λέει ότι είδε έναν γάιδαρο να τρώει τα σύκα του και φώναξε αστειευόμενος: «Δώστε του και λίγο κρασί να τα κατεβάσει!». Και τότε άρχισε να γελάει. Και να γελάει. Μέχρι που πέθανε.

Ο Διογένης Λαέρτιος, ο βιογράφος των φιλοσόφων της αρχαιότητας, κατέγραψε την ιστορία αυτή σε ένα από τα πιο παράξενα σημεία του έργου του. Δεν πρόκειται για ένα σύνηθες περιστατικό, αλλά για ένα επεισόδιο που αποτυπώνει την αντίφαση του ανθρώπου: ακόμη κι ένας από τους πιο λογικούς ανθρώπους της εποχής του, ένας άντρας που θεμελίωσε συστήματα ηθικής και διαλεκτικής, έφυγε από τη ζωή λόγω ενός αστείου τόσο ανόητου, που θα ταίριαζε σε κωμωδία. Παρόλο που δεν υπάρχει πλήρης επιβεβαίωση για την αυθεντικότητα της ιστορίας, η αναφορά αυτή διατηρήθηκε αιώνες ολόκληρους, σαν ένα είδος συλλογικής φιλοσοφικής ειρωνείας απέναντι στη σοβαροφάνεια.

Η φιλοσοφική κληρονομιά του Χρύσιππου δεν περιορίζεται στην παράδοξη αιτία θανάτου του. Έγραψε περισσότερα από 700 έργα, από τα οποία διασώζονται ελάχιστα αποσπάσματα. Η επιρροή του, όμως, διατηρήθηκε για αιώνες μέσα από τις ιδέες του περί λογικής, συμπαντικού λόγου και ανθρώπινης ευθύνης. Ήταν ο πρώτος που έθεσε με μαθηματική ακρίβεια τους νόμους της διαλεκτικής και που αντιμετώπισε τη λογική ως θεμέλιο για την κατανόηση της ηθικής. Παρόλα αυτά, κανένα από αυτά τα επιτεύγματα δεν κατάφερε να σβήσει την ανάμνηση του θανάτου του, που έμεινε ως μια από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές μαύρου χιούμορ στην ιστορία της φιλοσοφίας.

Η σκηνή του γαϊδάρου που τρώει τα σύκα είναι ένα από εκείνα τα στιγμιότυπα που μοιάζουν βγαλμένα από θεατρική φάρσα. Και όμως, στην περίπτωση του Χρύσιππου, οδήγησε στο τέλος. Ο Στωικός που δίδασκε την απάθεια και τη νηφαλιότητα, δεν άντεξε το κωμικό του ίδιου του λόγου του. Το να γελάσει κανείς με ένα γαϊδούρι που απολαμβάνει τα σύκα και μετά να φωνάξει να του δώσουν κρασί, φαίνεται αθώο, ακόμη και παιδικό. Όμως εκείνη τη στιγμή κάτι λύγισε μέσα του – ένας ανεξέλεγκτος γέλωτας που τον έφερε στο όριο, και τελικά το πέρασε. Σήμερα, η σκηνή αυτή μοιάζει τόσο σουρεαλιστική, που δύσκολα ξεχωρίζει κανείς αν διαβάζει φιλοσοφία ή παρακολουθεί σάτιρα.