Ο τύραννος της Σάμου ήταν τυχερός. Ανησυχητικά τυχερός.

Στην αρχαϊκή Σάμο του 6ου αιώνα π.Χ., υπήρξε ένας άνθρωπος που φαινόταν να ζει έξω από τους νόμους της μοίρας. Ο Πολυκράτης, τύραννος του νησιού, απέκτησε εξουσία, πλούτο, στρατό και στόλο τόσο γρήγορα και τόσο εύκολα, που ακόμη και οι φίλοι του άρχισαν να φοβούνται ότι κάτι δεν πήγαινε καλά. Σε μια εποχή που η τύχη θεωρούνταν επικίνδυνο δώρο των θεών, το να είσαι συνεχώς ευνοούμενος δεν σήμαινε ευλογία, αλλά προειδοποίηση. Γιατί όταν οι θεοί έδιναν πολλά, ήταν σχεδόν βέβαιο ότι αργά ή γρήγορα θα τα έπαιρναν όλα πίσω.

Ο Ηρόδοτος, ο πρώτος ιστορικός της ανθρωπότητας, περιγράφει τη σκηνή με τη μυθική ένταση ενός αρχαίου δράματος. Ο φαραώ της Αιγύπτου, Άμασις, σύμμαχος και φίλος του Πολυκράτη, του έγραψε μια επιστολή γεμάτη ανησυχία. Του εξηγούσε ότι άνθρωποι που η ζωή τους ήταν γεμάτη αδιάκοπη τύχη καταλήγουν με βίαιο τέλος. Τον συμβούλευε να θυσιάσει κάτι που αγαπά, να το χάσει οικειοθελώς, για να εξευμενίσει τη μοίρα και να ισορροπήσει τα πράγματα. Ο Πολυκράτης ακολούθησε τη συμβουλή. Έβγαλε το πιο αγαπημένο του κόσμημα, ένα πολύτιμο δαχτυλίδι με σφραγίδα, και το πέταξε στη θάλασσα. Πίστεψε πως, με αυτή την πράξη, είχε «πληρώσει» το τίμημα της ατυχίας του.

Αυτό που ακολούθησε ήταν τόσο απίθανο, που έμοιαζε με σημάδι. Λίγες μέρες μετά, ένας ψαράς του πρόσφερε ένα τεράστιο ψάρι που είχε πιάσει και ήθελε να του το χαρίσει. Ο μάγειρας το άνοιξε και μέσα στο στομάχι του ψαριού βρήκε το δαχτυλίδι. Ο Πολυκράτης το πήρε πίσω γελώντας. Μα ο Άμασις, όταν έμαθε την ιστορία, δεν γέλασε. Τρομοκρατήθηκε. Τη θεώρησε απόδειξη ότι η μοίρα ετοίμαζε κάτι πολύ χειρότερο. Ακύρωσε τη συμμαχία του με τον Πολυκράτη. Δεν ήθελε να συνδεθεί με άνθρωπο που φαινόταν τόσο ευνοημένος, ώστε να προκαλεί τη ζήλια των ίδιων των θεών.

Η άνοδος του Πολυκράτη υπήρξε εντυπωσιακή. Από την αρχή της εξουσίας του, έδειξε πως δεν είχε καμία πρόθεση να περιοριστεί από ηθικούς ή πολιτικούς φραγμούς. Πέτυχε να κάνει τη Σάμο ναυτική δύναμη, να νικήσει τους Λέσβιους, να καταλάβει νησιά, να εκτείνει την επιρροή του μέχρι και τη Μικρά Ασία. Έφτιαξε τεράστια έργα υποδομής, ανάμεσά τους και το Ευπαλίνειο όρυγμα – μια από τις μεγαλύτερες τεχνικές κατακτήσεις του αρχαίου κόσμου. Όμως η τύχη του συνέχιζε να εντείνεται και αυτό αντί να γεννά θαυμασμό, προκαλούσε φόβο. Η ίδια η έννοια της “ύβρεως”, δηλαδή της υπερβολής απέναντι στη θεία τάξη, κρεμόταν διαρκώς πάνω από το κεφάλι του.

Το τέλος δεν άργησε. Ο σατράπης Οροίτης της Περσικής Αυτοκρατορίας του έστειλε επιστολή, καλώντας τον σε συνάντηση με την υπόσχεση πλούτου και νέας συμμαχίας. Ο Πολυκράτης, αλαζονικός από τις επιτυχίες του, πήγε μαζί με λίγους φρουρούς. Εκεί συνελήφθη, βασανίστηκε και σταυρώθηκε. Το πτώμα του κρεμάστηκε δημόσια, πάνω σε έναν λόφο κοντά στη Μαγνησία. Και κάπως έτσι, ο πιο τυχερός άντρας της εποχής του, έπεσε με τον πιο ταπεινωτικό τρόπο που θα μπορούσε να φανταστεί κανείς. Ο Άμασις είχε δικαιωθεί.