Πίστευαν ότι η δεξιά πλευρά του εγκεφάλου ήταν γυναικεία και κατώτερη από την αριστερή που ήταν αντρική

Στον 19ο αιώνα, η επιστημονική κατανόηση του εγκεφάλου ήταν περιορισμένη, και οι ιδέες που επικρατούσαν συχνά βασίζονταν σε προκαταλήψεις και στερεότυπα. Μία από τις πιο αναχρονιστικές και ανυπόστατες αντιλήψεις εκείνης της εποχής ήταν ότι η δεξιά πλευρά του εγκεφάλου ήταν συνδεδεμένη με τα γυναικεία χαρακτηριστικά και θεωρούνταν κατώτερη από την αριστερή πλευρά, η οποία συνδεόταν με τα αντρικά χαρακτηριστικά. Αυτή η αντίληψη είχε να κάνει με τη σύνδεση του δεξιού ημισφαιρίου με συναισθηματική σκέψη, αντίληψη και δημιουργικότητα, τα οποία θεωρούνταν “θηλυκά” χαρακτηριστικά. Αντίθετα, η αριστερή πλευρά του εγκεφάλου θεωρούνταν υπεύθυνη για τη λογική σκέψη, την αναλυτική σκέψη και τη γλώσσα, χαρακτηριστικά που θεωρούνταν πιο “αρσενικά” ή πιο “λογικά”.

Η ιδέα αυτή δεν ήταν απλώς μια υποθέση, αλλά ενσωματώθηκε σε μεγάλο βαθμό στη ιατρική και κοινωνική σκέψη της εποχής. Οι άνθρωποι πίστευαν ότι οι γυναίκες είχαν πιο ανεπτυγμένο το δεξί ημισφαίριο, κάτι που θεωρούνταν “κατώτερο”, και γι’ αυτό ήταν πιο συναισθηματικές, λιγότερο λογικές και συχνά αντιλαμβάνονταν τα πράγματα με έναν πιο διαισθητικό τρόπο. Αντίθετα, η λογική σκέψη και η αναλυτικότητα θεωρούνταν ως χαρακτηριστικά του ανδρικού εγκεφάλου, καθιστώντας τον πιο ανώτερο και ικανό για τις μεγαλύτερες πνευματικές κατακτήσεις.

Αυτές οι θεωρίες αναδύθηκαν και ενισχύθηκαν από τις ιδέες του Φραγκίσκου Γραμπιαίνου και άλλων ψυχολόγων και φυσιολόγων της εποχής. Η κοινωνία εκείνη τη στιγμή ήταν γεμάτη από τέτοιες προκαταλήψεις που δεν είχαν καμία επιστημονική βάση και που απλά αναπαρήγαγαν γιαγαντωμένα στερεότυπα γύρω από τα φύλα. Οι γυναίκες θεωρούνταν συχνά πνευματικά κατώτερες από τους άντρες και αυτό είχε να κάνει με το λόγο που πίστευαν ότι η δεξιά πλευρά του εγκεφάλου ήταν πιο ανεπτυγμένη στις γυναίκες, οι οποίες συχνά έπαιρναν και τα κατώτερα κοινωνικά ρόλα στην κοινωνία.

Αυτές οι ιδέες κατέληγαν επίσης να επηρεάζουν την αντίληψη της ψυχικής υγείας και των “αρρωστημένων” μυαλών. Η δεξιά πλευρά του εγκεφάλου θεωρούνταν υπεύθυνη για το “παθολογικό” και το “μη λογικό”, και έτσι ήταν κοινό να συνδέεται με την ψυχική ασθένεια και άλλες καταστάσεις όπως οι συμπεριφορές των “ανώριμων” ανθρώπων και των “πρωτόγονων” φυλών. Οι γυναίκες, οι ανήλικοι, οι παραβάτες και οι τρελοί ήταν αυτοί που θεωρούνταν ότι είχαν πιο ανεπτυγμένο το δεξί ημισφαίριο, το οποίο, όπως πιστεύανε, τους έκανε “λιγότερο λογικούς”.

Το πιο παράδοξο και εξοργιστικό είναι ότι αυτές οι αντιλήψεις είχαν αντίκτυπο στην εκπαίδευση, την ψυχιατρική και τις κοινωνικές δομές εκείνης της εποχής. Για παράδειγμα, οι εκπαιδευτικές μέθοδοι για τις γυναίκες συχνά επικεντρώνονταν στις τέχνες και τα συναισθηματικά θέματα, ενώ οι άντρες είχαν την ευκαιρία να αναπτύξουν αναλυτικές και επιστημονικές δεξιότητες, καθώς οι γυναίκες θεωρούνταν λιγότερο ικανές για αυτές τις δραστηριότητες. Επίσης, η αντίληψη αυτή συχνά εμπόδιζε τις γυναίκες από την ανάληψη ηγετικών ρόλων στην κοινωνία και την πολιτική, εφόσον θεωρούνταν ότι η λογική σκέψη τους ήταν περιορισμένη.

Η σύγχρονη επιστήμη έχει φυσικά ανατρέψει αυτές τις προκαταλήψεις. Σήμερα γνωρίζουμε ότι και τα δύο ημισφαίρια του εγκεφάλου συνεργάζονται και έχουν κοινές λειτουργίες, ανεξάρτητα από το φύλο. Η λογική, η δημιουργικότητα, το συναίσθημα και η αναλυτική σκέψη δεν συνδέονται με συγκεκριμένο φύλο ή εγκέφαλο. Οι διαφορές μεταξύ των φύλων δεν προέρχονται από τον εγκέφαλο, αλλά από κοινωνικές, πολιτισμικές και ατομικές εμπειρίες.

Είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε πόσο εκπληκτικά λάθος ήταν αυτές οι επιστημονικές θεωρίες και πώς κατέληξαν να ενισχύσουν τις ανισότητες και τα στερεότυπα που υπήρχαν στην κοινωνία. Σήμερα, το να σκεφτόμαστε ότι η δεξιά πλευρά του εγκεφάλου είναι “γυναικεία” και κατώτερη από την αριστερή είναι όχι μόνο γελοίο, αλλά και επικίνδυνο, καθώς μας αποτρέπει από την αποδοχή και την κατανόηση της πλήρους ανθρώπινης ικανότητας.