Το φαινόμενο που κανείς δεν ξέρει πώς ξεκινά αλλά μπορεί να καταστρέψει δορυφόρους και τον υπολογιστή σου

Κάπου στο εσωτερικό ενός διαστημικού δορυφόρου, ενός ιατρικού μηχανήματος ή ακόμα και ενός υπολογιστή που δουλεύει 24/7, μπορεί να συμβαίνει κάτι σχεδόν αόρατο, σχεδόν ακατανόητο: μικροσκοπικές τρίχες από μέταλλο, λεπτές σαν σκόνη, φυτρώνουν αργά και αθόρυβα πάνω σε ηλεκτρονικά εξαρτήματα. Δεν είναι σκουριά, δεν είναι βλάβη. Είναι ένα φαινόμενο που επιστήμονες γνωρίζουν εδώ και δεκαετίες αλλά ακόμη δεν κατανοούν πλήρως: τα metal whiskers.

Οι μεταλλικές “τριχίδες” εμφανίζονται σε συστήματα που περιέχουν κασσίτερο, ψευδάργυρο, ακόμα και ασήμι. Μπορεί να έχουν μήκος μερικών χιλιοστών, όμως σε έναν πίνακα κυκλώματος, αυτό αρκεί για να προκαλέσουν καταστροφές. Όταν αναπτυχθούν ανάμεσα σε δύο κοντινούς αγωγούς, μπορεί να τις διαπεράσει ρεύμα. Και τότε, έχουμε βραχυκύκλωμα. Μερικές φορές προκαλούν ακόμα και "arcing", δηλαδή μικρές ηλεκτρικές εκκενώσεις που μπορούν να λιώσουν μικροσκοπικά εξαρτήματα.

Το πιο ανησυχητικό είναι ότι δεν υπάρχει απόλυτα ασφαλής τρόπος να προληφθεί η δημιουργία τους. Οι επιστήμονες υποπτεύονται ότι το στρες από τη μηχανική καταπόνηση ή τις αλλαγές θερμοκρασίας ευνοεί την ανάπτυξή τους. Όμως δεν υπάρχει πλήρης εξήγηση. Το φαινόμενο παρατηρήθηκε για πρώτη φορά σε συστήματα της δεκαετίας του 1940 και συνεχίζει μέχρι σήμερα να προκαλεί προβλήματα.

Το 2005, η NASA εξέδωσε ολόκληρη τεχνική αναφορά αφιερωμένη στους whiskers του κασσίτερου, εξηγώντας πως ήταν πιθανός παράγοντας βλάβης σε δορυφορικά συστήματα. Το 2011, ένα τέτοιο whisker κατηγορήθηκε για τη βλάβη ενός συστήματος σε δορυφόρο που κατέληξε να χάσει επικοινωνία με τη Γη. Στον χώρο των data centers, υπάρχει φόβος πως αν γίνουν αερομεταφερόμενα –κάτι που έχει καταγραφεί– μπορεί να οδηγήσουν σε "freak" ατυχήματα, προκαλώντας βραχυκυκλώματα σε servers με πολύ στενά packed boards.

Το πρόβλημα εντάθηκε μετά το 2006, όταν απαγορεύτηκε σε πολλές χώρες η χρήση μόλυβδου σε ηλεκτρονικές κολλήσεις. Ο μόλυβδος, ως φαίνεται, βοηθούσε στο να περιοριστεί η ανάπτυξη whiskers. Χωρίς αυτόν, η πιθανότητα εμφάνισής τους αυξήθηκε. Σήμερα, εταιρείες όπως η Intel, η Samsung και άλλοι κολοσσοί της τεχνολογίας επενδύουν στην έρευνα για υλικά που θα τα περιορίζουν ή για εναλλακτικές λύσεις στις κολλήσεις.

Παρότι μικροσκοπικά, τα whiskers έχουν τεράστια σημασία. Ένα τόσο απλό και ανεξήγητο φαινόμενο μπορεί να καταστρέψει κρίσιμα δορυφορικά δίκτυα, αμυντικά συστήματα ή data centers. Και όσο οι ηλεκτρονικές συσκευές γίνονται πιο μικρές και πιο πυκνές, τόσο ο κίνδυνος μεγαλώνει.

Κανείς δεν ξέρει γιατί ξεκινά. Αλλά όλοι συμφωνούν ότι, αν αφεθεί ανεξέλεγκτο, μπορεί να είναι μοιραίο.