Το jamais vu είναι το αντίθετο του déjà vu και είναι ακόμα πιο περίεργο

Το jamais vu είναι η παράξενη στιγμή που κάτι απολύτως γνωστό μοιάζει ξαφνικά άγνωστο. Είναι το αντίθετο του déjà vu. Στο déjà vu νιώθεις ότι έχεις ξαναζήσει κάτι που συμβαίνει τώρα. Στο jamais vu συμβαίνει το ανάποδο: βλέπεις, ακούς ή διαβάζεις κάτι που ξέρεις καλά, αλλά για λίγα δευτερόλεπτα μοιάζει ξένο.

Το περίεργο είναι ότι ο άνθρωπος συνήθως καταλαβαίνει την αντίφαση. Δεν πιστεύει πραγματικά ότι η λέξη, το πρόσωπο ή το μέρος είναι άγνωστα. Ξέρει ότι τα γνωρίζει. Απλώς η αίσθηση της οικειότητας σβήνει προσωρινά. Σαν να κόβεται για λίγο το καλώδιο ανάμεσα στη μνήμη και στην αναγνώριση.

Ένα απλό παράδειγμα είναι μια λέξη που τη γράφεις ή τη διαβάζεις πολλές φορές στη σειρά. Ύστερα από αρκετές επαναλήψεις μπορεί να αρχίσει να φαίνεται λάθος, άδεια ή σχεδόν ψεύτικη. Η λέξη δεν άλλαξε. Άλλαξε ο τρόπος που τη διαχειρίζεται εκείνη τη στιγμή ο εγκέφαλος.

Γιατί το μυαλό κάνει το γνωστό να φαίνεται ξένο

Το jamais vu δείχνει κάτι πολύ ενδιαφέρον για τη μνήμη: το να ξέρουμε κάτι και το να το νιώθουμε οικείο δεν είναι πάντα το ίδιο πράγμα. Ο εγκέφαλος δεν λειτουργεί σαν αποθήκη που απλώς ανοίγει ένα αρχείο. Κάθε φορά που αναγνωρίζει μια λέξη, ένα πρόσωπο ή ένα μέρος, πρέπει να ταιριάξει την πληροφορία με την αίσθηση ότι «ναι, αυτό το ξέρω».

Όταν αυτό το ταίριασμα κουραστεί, καθυστερήσει ή μπερδευτεί, γεννιέται η παράξενη εμπειρία. Γι’ αυτό το jamais vu μπορεί να εμφανιστεί μετά από έντονη επανάληψη, κούραση ή μεγάλη συγκέντρωση πάνω σε κάτι πολύ συνηθισμένο. Το οικείο χάνει για λίγο το νόημά του.

Δεν είναι απαραίτητα ανησυχητικό όταν συμβαίνει σπάνια και περνά γρήγορα. Πολλοί άνθρωποι μπορούν να το νιώσουν με λέξεις, ονόματα ή καθημερινές εικόνες. Εκεί βρίσκεται και η γοητεία του: αποκαλύπτει πόσο λεπτή είναι η αίσθηση της κανονικότητας που θεωρούμε δεδομένη.

Πότε χρειάζεται προσοχή

Το jamais vu γίνεται σημαντικό όταν εμφανίζεται συχνά, κρατά περισσότερο, συνοδεύεται από σύγχυση, απώλεια επαφής με το περιβάλλον ή άλλα περίεργα νευρολογικά συμπτώματα. Σε τέτοιες περιπτώσεις δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν απλή περιέργεια του μυαλού, αλλά σαν κάτι που χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

Στην καθημερινή του μορφή, όμως, το jamais vu είναι περισσότερο ένα παράθυρο στον τρόπο που δουλεύει η συνείδηση. Μας θυμίζει ότι η πραγματικότητα δεν φτάνει απλώς στα μάτια και στα αυτιά μας. Πρέπει κάθε στιγμή να αναγνωριστεί, να ταξινομηθεί και να ντυθεί με την αίσθηση του γνώριμου.

Ίσως γι’ αυτό είναι ακόμα πιο περίεργο από το déjà vu. Το déjà vu κάνει το νέο να μοιάζει παλιό. Το jamais vu κάνει το δικό σου, το γνωστό, το καθημερινό, να μοιάζει για λίγο σαν να ανήκει σε κάποιον άλλον κόσμο.