Νυχτερινή εργασία – Τι δείχνει νέα μελέτη για τον εγκέφαλο (καβα 9/7)

Η νυχτερινή εργασία μπαίνει ξανά στο μικροσκόπιο των επιστημόνων, καθώς νέα μεγάλη μελέτη τη συνδέει με μικρές μεταβολές σε περιοχές του εγκεφάλου. Οι ερευνητές δεν μιλούν για μόνιμη βλάβη, ούτε για βέβαιο κίνδυνο νευρολογικής νόσου. Το εύρημα όμως δείχνει πόσο βαθιά μπορεί να επηρεάσει τον οργανισμό η χρόνια ανατροπή του φυσικού βιολογικού ρολογιού.

Για εκατομμύρια ανθρώπους, η δουλειά τη νύχτα δεν είναι επιλογή πολυτέλειας. Είναι ανάγκη, επάγγελμα και καθημερινότητα. Γιατροί, νοσηλευτές, οδηγοί, εργαζόμενοι στην εστίαση, στη βιομηχανία, στην ασφάλεια και σε κρίσιμες υπηρεσίες κρατούν σε λειτουργία κομμάτια της κοινωνίας όταν οι περισσότεροι κοιμούνται.

Το τίμημα όμως αυτής της πραγματικότητας απασχολεί όλο και περισσότερο την επιστημονική κοινότητα. Η νέα μελέτη, που θεωρείται η μεγαλύτερη του είδους της, εξέτασε στοιχεία από περισσότερους από 14.000 ενήλικες της βάσης UK Biobank και συνέκρινε εργαζομένους σε βάρδιες με ανθρώπους που ακολουθούσαν σταθερό ημερήσιο ωράριο.

Με τη βοήθεια μαγνητικών τομογραφιών, οι ερευνητές εντόπισαν μικρότερο όγκο σε δύο περιοχές του εγκεφάλου σε όσους εργάζονταν νυχτερινές βάρδιες. Η πρώτη είναι ο θάλαμος, που συμμετέχει στην επεξεργασία πληροφοριών και στη λειτουργία της μνήμης. Η δεύτερη είναι η αμυγδαλή, περιοχή που συνδέεται με τη διαχείριση των συναισθημάτων.

Οι διαφορές που καταγράφηκαν ήταν μέτριες. Αυτό σημαίνει ότι τα αποτελέσματα δεν πρέπει να διαβαστούν με πανικό. Δεν δείχνουν πως όποιος δουλεύει νύχτα θα εμφανίσει πρόβλημα μνήμης ή νευρολογική πάθηση. Δείχνουν όμως ότι η νυχτερινή εργασία αφήνει μετρήσιμο αποτύπωμα στον εγκέφαλο όταν γίνεται για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Η βασική εξήγηση βρίσκεται στον κιρκάδιο ρυθμό. Πρόκειται για το εσωτερικό βιολογικό ρολόι του οργανισμού, το οποίο ρυθμίζει τον ύπνο, τις ορμόνες, τη θερμοκρασία του σώματος και πολλές ακόμη λειτουργίες.

Όταν κάποιος εργάζεται τη νύχτα και κοιμάται την ημέρα, αυτός ο ρυθμός απορρυθμίζεται. Η παραγωγή μελατονίνης μπορεί να μειωθεί, τα επίπεδα των ορμονών του στρες να αυξηθούν και η ποιότητα του ύπνου να επηρεαστεί. Παράλληλα, αλλάζουν συχνά οι ώρες των γευμάτων, μειώνεται η έκθεση στο φυσικό φως και το σώμα καλείται να λειτουργήσει κόντρα στον φυσικό του κύκλο.

Οι επιπτώσεις της νυχτερινής εργασίας δεν περιορίζονται στον εγκέφαλο. Προηγούμενες έρευνες έχουν συνδέσει τη μακροχρόνια εργασία τη νύχτα με αυξημένο κίνδυνο υπέρτασης, καρδιαγγειακών παθήσεων, διαβήτη τύπου 2, παχυσαρκίας και διαταραχών ύπνου.

Πολλοί εργαζόμενοι σε βάρδιες αναφέρουν επίσης έντονη κόπωση, δυσκολία συγκέντρωσης, άγχος και μεγαλύτερη συναισθηματική πίεση. Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο όταν οι βάρδιες αλλάζουν συχνά και ο οργανισμός δεν προλαβαίνει να προσαρμοστεί σε ένα σταθερό πρόγραμμα.

Το πιο αισιόδοξο στοιχείο της μελέτης είναι ότι οι αλλαγές στον εγκέφαλο δεν φαίνεται να είναι οριστικές. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν πως όταν οι συμμετέχοντες σταματούσαν τη νυχτερινή εργασία, μέρος των μεταβολών μπορούσε να υποχωρήσει μέσα στα επόμενα χρόνια.

Επιπλέον, η επίδραση στις γνωστικές δοκιμασίες ήταν μικρή. Αυτό δείχνει ότι η μελέτη χρειάζεται προσεκτική ερμηνεία και επιβεβαίωση από νέες έρευνες, χωρίς υπερβολικά συμπεράσματα.

Οι ειδικοί πάντως τονίζουν ότι οι εργαζόμενοι σε νυχτερινές βάρδιες μπορούν να μειώσουν την επιβάρυνση με πρακτικά μέτρα. Σταθερό πρόγραμμα ύπνου όσο γίνεται, σκοτεινό και ήσυχο περιβάλλον για ξεκούραση, σωστή διατροφή και τακτική άσκηση θεωρούνται βασικά.

Σημαντική είναι και η έκθεση στο φυσικό φως όταν αυτό είναι εφικτό, καθώς και οι προληπτικοί ιατρικοί έλεγχοι, ειδικά για την καρδιαγγειακή υγεία και τον μεταβολισμό. Η νυχτερινή εργασία δεν μπορεί πάντα να αποφευχθεί, μπορεί όμως να οργανωθεί με τρόπο που να προστατεύει περισσότερο τον εργαζόμενο.

Το συμπέρασμα της μελέτης δεν είναι ότι η νυχτερινή βάρδια καταστρέφει τον εγκέφαλο. Είναι ότι η χρόνια ανατροπή του φυσικού ρυθμού του σώματος δεν περνά απαρατήρητη. Και για όσους δουλεύουν όταν οι άλλοι κοιμούνται, η πρόληψη και η σωστή φροντίδα δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι αναγκαία προστασία.