Ο Νόμος 4000 δεν προέβλεπε το κούρεμα με την ψιλή

Το κούρεμα με την ψιλή έμεινε στην ιστορία της Ελλάδας ως μια σκληρή τιμωρία για τους λεγόμενους «τεντιμπόηδες». Πολλοί το συνδέουν με τον «Νόμο 4000» του 1958. Μόνο που εδώ υπάρχει μια μεγάλη ιστορική παρεξήγηση. Το διάταγμα 4000 εκδόθηκε το 1959 και δεν επέβαλε κανένα υποχρεωτικό κούρεμα.

Στις 3 Σεπτεμβρίου 1958, δύο ανήλικοι στην Κυψέλη βγήκαν από το αστυνομικό τμήμα κουρεμένοι σύρριζα, με χειροπέδες και πινακίδες στον λαιμό. Είχαν κατηγορηθεί ότι πέταξαν γιαούρτι σε γυναίκα. Η αστυνομία τούς περιέφερε στους δρόμους, μπροστά σε φωτογράφους και περαστικούς. Την ίδια ημέρα καταγράφηκε διαπόμπευση και άλλων τεσσάρων νέων στο κέντρο της Αθήνας.

Η τιμωρία είχε γίνει πριν αποφασίσει δικαστήριο. Ακόμη και στον Τύπο της εποχής, μετά τον αρχικό ενθουσιασμό, ακούστηκαν αντιρρήσεις για τον δημόσιο εξευτελισμό ανηλίκων. Οι φωτογραφίες όμως είχαν ήδη δημοσιευτεί στον Τύπο της εποχής.

Τι έγραφε πραγματικά το διάταγμα 4000

Στις 31 Οκτωβρίου 1959 δημοσιεύτηκε το νομοθετικό διάταγμα 4000 στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Αφορούσε πράξεις όπως η εξύβριση, η σωματική βλάβη και οι φθορές, όταν θεωρούνταν ιδιαίτερα προκλητικές. Για ορισμένες προβλεπόταν φυλάκιση τουλάχιστον τριών μηνών. Το κείμενο απαγόρευε επίσης τη μετατροπή αυτών των ποινών σε πρόστιμο και την αναστολή τους. Το άρθρο 8 όριζε ακόμη ότι οι καταδικασμένοι θα κρατούνταν σε φυλακές έξω από την περιοχή της πρωτεύουσας. Ακόμη και δεκαπεντάχρονοι αντιμετώπιζαν ποινικό περιορισμό τουλάχιστον τριών μηνών.

Πουθενά, όμως, δεν αναφέρονταν ψαλίδια, κουρευτικές μηχανές, σκισμένα παντελόνια ή πορείες στους δρόμους. Αυτά είχαν γίνει ήδη πράξη από την αστυνομία. Αργότερα, η ταινία «Νόμος 4000» του Γιάννη Δαλιανίδη έκανε τη δημόσια διαπόμπευση ακόμη πιο γνωστή. Έτσι, στη συλλογική μνήμη, το κούρεμα ενώθηκε με έναν νόμο που δεν το προέβλεπε.

Πότε σταμάτησε η υποχρεωτική ψιλή

Η ίδια μηχανή χρησιμοποιούνταν επί δεκαετίες και στα σχολεία. Εκεί το κούρεμα παρουσιαζόταν κυρίως ως προστασία από τις ψείρες. Σήμερα ξέρουμε ότι οι ψείρες δεν δείχνουν κακή καθαριότητα και ότι το ξύρισμα δεν είναι απαραίτητο για την αντιμετώπισή τους.

Το 1965, η κυβέρνηση Γεωργίου Παπανδρέου απαγόρευσε στους διευθυντές των σχολείων να επιβάλλουν το κούρεμα «εν χρω». Στο ίδιο επίσημο κείμενο αναφερόταν ότι τα παιδιά δεν έπρεπε να μοιάζουν με «πενθούντες ή δεσμώτες». Τότε καταργήθηκε και το μαθητικό πηλήκιο με την κουκουβάγια, ενώ η μαύρη ποδιά των κοριτσιών έγινε μπλε.

Η δικτατορία αργότερα ξαναχρησιμοποίησε το αναγκαστικό κούρεμα εναντίον μακρυμάλληδων νέων. Στον ελληνικό στρατό, η υποχρεωτική ψιλή για τους νεοσυλλέκτους καταργήθηκε στις 25 Ιουνίου 1982. Το 1982 καταργήθηκε και η υποχρεωτική σχολική ποδιά. Ο νόμος 4000 καταργήθηκε το 1983.

Αυτές οι χρονολογίες εξηγούν και τη βασική διαφορά. Άλλο οι ποινές που έγραφε ο νόμος και άλλο όσα έκανε η αστυνομία μπροστά στον κόσμο. Στην ιστορία της ψιλής, τα δύο έγιναν ένα.