10 ποδοσφαιρικές ταινίες του 21ου αιώνα που πρέπει να δεις
Δέκα σπουδαίες ταινίες όπου το ποδόσφαιρο γίνεται μεγάλο σινεμά.
Το ποδόσφαιρο έχει αποδειχθεί δύσκολο θέμα για το σινεμά. Η πραγματική ένταση ενός αγώνα, η σχέση του οπαδού με την ομάδα και η προσωπικότητα ενός μεγάλου παίκτη δεν μεταφέρονται εύκολα στη μεγάλη οθόνη. Γι’ αυτό και οι πραγματικά καλές ποδοσφαιρικές ταινίες δεν είναι συνήθως εκείνες που έχουν τα περισσότερα γκολ.
Οι δέκα που ακολουθούν χρησιμοποιούν το ποδόσφαιρο για να μιλήσουν για εξουσία, φιλοδοξία, κοινωνικές τάξεις, πολιτική, οικογένεια, φήμη, αποτυχία και ταυτότητα. Υπάρχουν βρετανικές, γερμανικές, ιρανικές, βραζιλιάνικες, γαλλικές και αμερικανικές παραγωγές, μυθοπλασία και ντοκιμαντέρ, ταινίες που έφτασαν στις Κάννες και το Βερολίνο και άλλες που έγιναν σύγχρονα ποδοσφαιρικά classics.
The Miracle of Bern – 2003
Σκηνοθεσία: Sönke Wortmann
Χώρα: Γερμανία
Το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1954 είναι το αγωνιστικό φόντο, αλλά το The Miracle of Bern δεν είναι απλώς η κινηματογραφική αναπαράσταση της απίθανης νίκης της Δυτικής Γερμανίας επί της Ουγγαρίας στον τελικό.
Ο Wortmann συνδέει εκείνο το Μουντιάλ με μια χώρα που προσπαθεί να ξαναβρεί τα πόδια της μετά τον πόλεμο. Η ιστορία μιας οικογένειας και η επιστροφή ενός πατέρα από την αιχμαλωσία κινούνται μαζί με την πορεία της εθνικής ομάδας. Το ποδόσφαιρο λειτουργεί ως κοινή γλώσσα για μια κοινωνία που είχε ανάγκη να αισθανθεί ξανά ενωμένη.
Η ταινία κέρδισε, μεταξύ άλλων, το αργυρό βραβείο καλύτερης ταινίας στα German Film Awards και το βραβείο κοινού ως γερμανική ταινία της χρονιάς, ενώ διακρίθηκε και στο Λοκάρνο.
Δεν χρειάζεται να γνωρίζει κάποιος τίποτα για τη γερμανική ομάδα του 1954. Ως ιστορικό δράμα λειτουργεί αυτόνομα και εξηγεί γιατί ένας ποδοσφαιρικός αγώνας μπορεί να αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη σημασία από το αποτέλεσμα.
Zidane: A 21st Century Portrait – 2006
Σκηνοθεσία: Douglas Gordon, Philippe Parreno
Χώρες: Γαλλία, Ισλανδία
Μία από τις πιο παράξενες και τολμηρές ταινίες που έχουν γίνει ποτέ για ποδοσφαιριστή.
Στις 23 Απριλίου 2005, στο Ρεάλ Μαδρίτης–Βιγιαρεάλ, 17 συγχρονισμένες κάμερες δεν παρακολουθούν τον αγώνα. Παρακολουθούν μόνο τον Ζινεντίν Ζιντάν. Το βλέμμα του, τα βήματα όταν η μπάλα βρίσκεται στην άλλη πλευρά του γηπέδου, την αναπνοή, τον εκνευρισμό, τις εκρήξεις και τις μικρές κινήσεις που η τηλεοπτική μετάδοση δεν δείχνει ποτέ.
Δεν υπάρχει παραδοσιακή αφήγηση και δεν υπάρχει προσπάθεια να εξηγηθεί ο Ζιντάν μέσω συνεντεύξεων. Η κάμερα σε αναγκάζει να παρατηρήσεις τι κάνει ένας κορυφαίος ποδοσφαιριστής στα περίπου 85 λεπτά ενός αγώνα στα οποία δεν έχει την μπάλα.
Η μουσική των Mogwai και η φωτογραφία του Darius Khondji μετατρέπουν ένα παιχνίδι πρωταθλήματος σε κινηματογραφικό πορτρέτο. Προβλήθηκε εκτός συναγωνισμού στις Κάννες και παραμένει σχεδόν μοναδικό πείραμα στο αθλητικό σινεμά.
Linha de Passe – 2008
Σκηνοθεσία: Walter Salles, Daniela Thomas
Χώρα: Βραζιλία
Εδώ δεν υπάρχει η τουριστική Βραζιλία του καρναβαλιού και της ποδοσφαιρικής μαγείας.
Στο Σάο Πάολο, τέσσερα αδέλφια μεγαλώνουν με τη μητέρα τους και προσπαθούν να βρουν έναν δρόμο προς μια καλύτερη ζωή. Ο 18χρονος Ντάριο ποντάρει στο ποδόσφαιρο και κυνηγά μια θέση σε επαγγελματική ομάδα. Δεν αντιμετωπίζεται όμως ως το παιδί-θαύμα μιας κλασικής αθλητικής ταινίας. Οι δοκιμές, οι γνωριμίες, τα χρήματα και η ηλικία του κάνουν το όνειρο όλο και δυσκολότερο.
Το Linha de Passe είναι κοινωνικό σινεμά πρώτα και ποδοσφαιρική ταινία μετά. Ακριβώς γι’ αυτό λειτουργεί τόσο καλά. Δείχνει τι σημαίνει ποδόσφαιρο σε μια χώρα όπου χιλιάδες παιδιά αντιμετωπίζουν το παιχνίδι όχι μόνο ως όνειρο αλλά ως πιθανή έξοδο από τη φτώχεια.
Η ταινία διαγωνίστηκε για τον Χρυσό Φοίνικα και η Sandra Corveloni κέρδισε στις Κάννες το βραβείο καλύτερης γυναικείας ερμηνείας.
Bend It Like Beckham – 2002
Σκηνοθεσία: Gurinder Chadha
Χώρες: Ηνωμένο Βασίλειο, Γερμανία, ΗΠΑ
Περισσότερο από δύο δεκαετίες μετά την κυκλοφορία του, το Bend It Like Beckham έχει αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία από όση φαινόταν ότι είχε το 2002.
Η Jess, μια νεαρή Βρετανίδα από οικογένεια Ινδών Σιχ, θέλει να παίξει ποδόσφαιρο. Η οικογένειά της έχει διαφορετική εικόνα για το μέλλον της. Η σύγκρουση ανάμεσα στην παράδοση, την προσωπική ελευθερία, την οικογένεια και το γυναικείο ποδόσφαιρο δίνει στην ταινία πολύ μεγαλύτερο βάθος από μια συνηθισμένη νεανική κωμωδία.
Η Parminder Nagra και η τότε ανερχόμενη Keira Knightley έχουν εξαιρετική χημεία και η Gurinder Chadha κρατά το ποδόσφαιρο στο κέντρο χωρίς να μετατρέπει την ταινία σε αθλητικό παραμύθι.
Το Bend It Like Beckham έφτασε μέχρι τις Χρυσές Σφαίρες ως υποψήφιο για καλύτερη ταινία κωμωδία ή μιούζικαλ και ήταν υποψήφιο για το BAFTA καλύτερης βρετανικής ταινίας.
Από όλες τις ταινίες της δεκάδας είναι ίσως η ευκολότερη πρόταση για κάποιον που δεν βλέπει συνήθως ούτε αθλητικές ταινίες ούτε ποδόσφαιρο.
Next Goal Wins – 2014
Σκηνοθεσία: Mike Brett, Steve Jamison
Χώρα: Ηνωμένο Βασίλειο
Όχι η μεταγενέστερη ταινία μυθοπλασίας του Taika Waititi. Το αυθεντικό ντοκιμαντέρ του 2014.
Η Αμερικανική Σαμόα είχε γράψει μία από τις πιο σκληρές σελίδες στην ιστορία του διεθνούς ποδοσφαίρου όταν το 2001 έχασε 31-0 από την Αυστραλία. Οι Mike Brett και Steve Jamison ακολουθούν την προσπάθεια της εθνικής ομάδας να αποκτήσει αξιοπρέπεια, αγωνιστική ταυτότητα και τελικά την πρώτη της επιτυχία.
Ο Ολλανδοαμερικανός προπονητής Thomas Rongen φτάνει για να αναλάβει μια ομάδα που βρίσκεται στον πάτο της παγκόσμιας κατάταξης. Η ταινία όμως αρνείται να χλευάσει τους παίκτες της. Τους αντιμετωπίζει με σεβασμό και αφήνει το χιούμορ να βγει φυσικά από τους χαρακτήρες.
Ανάμεσά τους βρίσκεται και η Jaiyah Saelua, μία από τις πιο ιδιαίτερες προσωπικότητες που έχουν εμφανιστεί σε ποδοσφαιρικό ντοκιμαντέρ.
Το Next Goal Wins κέρδισε το British Independent Film Award καλύτερου ντοκιμαντέρ το 2014.
Δεν είναι ιστορία για μια ομάδα που κατακτά το Παγκόσμιο Κύπελλο. Είναι πολύ καλύτερο από αυτό. Είναι ιστορία ανθρώπων που προσπαθούν απλώς να πάψουν να θεωρούν τους εαυτούς τους χαμένους.
Looking for Eric – 2009
Σκηνοθεσία: Ken Loach
Χώρες: Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Ιταλία, Βέλγιο, Ισπανία
Ο Ken Loach παίρνει τον Ερίκ Καντονά και κάνει μια ταινία που στην πραγματικότητα αφορά πολύ περισσότερο τον οπαδό παρά τον σταρ.
Ο Eric Bishop είναι ταχυδρόμος στο Μάντσεστερ. Η οικογένειά του διαλύεται, η καθημερινότητά του έχει ξεφύγει και ο ίδιος βρίσκεται σε προσωπικό αδιέξοδο. Τότε αρχίζει να εμφανίζεται μπροστά του ο Καντονά, σαν φανταστικός σύμβουλος ζωής.
Ακούγεται παράλογο. Στην οθόνη λειτουργεί.
Ο πραγματικός Καντονά παίζει μια ελαφρώς μυθοποιημένη εκδοχή του εαυτού του, αλλά ο Loach δεν τον χρησιμοποιεί για εύκολο fan service. Το Looking for Eric μιλά για μοναξιά, ανδρική φιλία, ψυχική πίεση, οικογένεια και την αίσθηση κοινότητας που μπορεί να δημιουργήσει μια ομάδα.
Η πολυεθνική ευρωπαϊκή παραγωγή συμμετείχε στο επίσημο διαγωνιστικό πρόγραμμα των Καννών το 2009.
Για όποιον έχει αγαπήσει πραγματικά έναν ποδοσφαιριστή χωρίς να τον έχει γνωρίσει ποτέ, η σχέση του Eric με τον Cantona είναι απολύτως αναγνωρίσιμη.
Offside – 2006
Σκηνοθεσία: Jafar Panahi
Χώρα: Ιράν
Ένα ποδοσφαιρικό γήπεδο, ένας αγώνας που σχεδόν δεν βλέπουμε και μία από τις σημαντικότερες ταινίες της λίστας.
Νεαρές Ιρανές μεταμφιέζονται σε άνδρες για να προσπαθήσουν να μπουν στο γήπεδο και να δουν την εθνική ομάδα του Ιράν. Συλλαμβάνονται και κρατούνται λίγα μέτρα μακριά από τις εξέδρες. Ακούνε τον αγώνα, τους πανηγυρισμούς και τις αντιδράσεις του κόσμου χωρίς να μπορούν να τον παρακολουθήσουν.
Ο Jafar Panahi μετατρέπει αυτή την απλή κατάσταση σε ταινία για τις απαγορεύσεις, την εξουσία και τον παραλογισμό των κοινωνικών περιορισμών. Το ποδόσφαιρο δεν αποτελεί διακόσμηση. Είναι ο λόγος για τον οποίο οι ηρωίδες είναι έτοιμες να ρισκάρουν.
Το Offside κέρδισε το 2006 την Αργυρή Άρκτο – Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής στο Φεστιβάλ Βερολίνου.
Σπάνια μια ταινία έχει δείξει τόσο αποτελεσματικά ότι το δικαίωμα να παρακολουθείς έναν ποδοσφαιρικό αγώνα μπορεί να αγγίζει πολύ μεγαλύτερα ζητήματα από το ίδιο το παιχνίδι.
Diego Maradona – 2019
Σκηνοθεσία: Asif Kapadia
Χώρα: Ηνωμένο Βασίλειο
Ο δημιουργός του Senna και του βραβευμένου με Όσκαρ Amy ήταν ίσως ο κατάλληλος άνθρωπος για να κινηματογραφήσει τον Ντιέγκο Μαραντόνα.
Ο Asif Kapadia επικεντρώνεται κυρίως στα χρόνια της Νάπολι και χρησιμοποιεί περισσότερες από 500 ώρες αδημοσίευτου υλικού από το προσωπικό αρχείο του Μαραντόνα. Η ταινία παρουσιάστηκε εκτός συναγωνισμού στις Κάννες το 2019.
Ο Μαραντόνα φτάνει στη Νάπολη το 1984 ως η ακριβότερη μεταγραφή στον κόσμο και γίνεται κάτι πολύ μεγαλύτερο από ποδοσφαιριστής. Για μια πόλη που αισθανόταν περιφρονημένη από τον ιταλικό Βορρά, μετατρέπεται σε σύμβολο. Στο γήπεδο οδηγεί τη Νάπολι στην κορυφή. Έξω από αυτό, η σχέση με τη φήμη, το περιβάλλον της πόλης και τις προσωπικές του αδυναμίες γίνεται όλο και πιο επικίνδυνη.
Ο Kapadia δεν χρειάζεται συμβατικές talking-head συνεντεύξεις για να εξηγήσει τον Μαραντόνα. Η δύναμη βρίσκεται στο αρχείο, στις φωνές και στη σταδιακή μετάβαση από τον Ντιέγκο στον «Μαραντόνα».
Ακόμη και κάποιος που έχει δει δεκάδες αφιερώματα στον Αργεντινό θα βρει εδώ έναν διαφορετικό τρόπο να καταλάβει πόσο δύσκολο ήταν να ζει ένας άνθρωπος μέσα σε έναν μύθο τέτοιου μεγέθους.
The Two Escobars – 2010
Σκηνοθεσία: Jeff Zimbalist, Michael Zimbalist
Χώρα: ΗΠΑ
Ίσως το καλύτερο ποδοσφαιρικό ντοκιμαντέρ που δεν αφορά πρωτίστως το ποδόσφαιρο.
Ο ένας Escobar είναι ο Andrés, αρχηγός και σύμβολο της εθνικής Κολομβίας. Ο άλλος είναι ο Pablo, ο διαβόητος αρχηγός του καρτέλ του Μεντεγίν. Δεν είχαν συγγενική σχέση. Οι ζωές τους όμως συναντήθηκαν μέσα στην παράξενη σχέση που δημιουργήθηκε ανάμεσα στο κολομβιανό ποδόσφαιρο, το οργανωμένο έγκλημα, το χρήμα και την εθνική εικόνα της χώρας στις αρχές της δεκαετίας του ’90.
Το ESPN περιγράφει την ταινία ως έρευνα γύρω από τη σύνδεση εγκλήματος και αθλητισμού και τις παράλληλες ιστορίες των δύο ανδρών.
Στο Μουντιάλ του 1994 η Κολομβία φτάνει στις ΗΠΑ με τεράστιες προσδοκίες. Ο Andrés Escobar σημειώνει αυτογκόλ απέναντι στις ΗΠΑ. Λίγες ημέρες αργότερα δολοφονείται στο Μεντεγίν.
Οι Jeff και Michael Zimbalist δεν μετατρέπουν το γεγονός σε true crime θέαμα. Ανακατασκευάζουν ολόκληρο το σύστημα γύρω από μια εξαιρετικά ταλαντούχα ποδοσφαιρική γενιά και εξηγούν πώς το ποδόσφαιρο έγινε ταυτόχρονα εθνική υπερηφάνεια, οικονομικό εργαλείο και επικίνδυνο πεδίο εξουσίας.
Η παραγωγή του ESPN 30 for 30 επιλέχθηκε μεταξύ άλλων στα φεστιβάλ Tribeca, Cannes και Los Angeles.
Δύσκολα τελειώνει κάποιος το The Two Escobars και θυμάται μόνο τα γκολ.
The Damned United – 2009
Σκηνοθεσία: Tom Hooper
Χώρα: Ηνωμένο Βασίλειο
Η καλύτερη ποδοσφαιρική ταινία του 21ου αιώνα δεν χρειάζεται να δείξει έναν μεγάλο τελικό, μια απίθανη ανατροπή ή έναν παίκτη που σκοράρει στο τελευταίο λεπτό.
Χρειάζεται τον Brian Clough.
Το The Damned United βασίζεται στο βιβλίο του David Peace και παρακολουθεί τις περίφημες 44 ημέρες του Clough στον πάγκο της Leeds United το 1974. Ένας άνθρωπος με τεράστιο εγώ αναλαμβάνει την πρωταθλήτρια Αγγλίας, την ομάδα που είχε χτίσει ο μεγάλος αντίπαλός του Don Revie και την οποία ο ίδιος είχε κατηγορήσει δημόσια για τον τρόπο που έπαιζε.
Η σύγκρουση είναι σχεδόν αναπόφευκτη.
Ο Michael Sheen δεν κάνει απλή μίμηση του Clough. Χτίζει έναν άνθρωπο αστείο, αλαζόνα, ανασφαλή, πανέξυπνο και καταστροφικό. Δίπλα του, ο Timothy Spall ως Peter Taylor δίνει στην ταινία το δεύτερο βασικό της επίπεδο: πίσω από την ιστορία της Leeds βρίσκεται η ιστορία μιας επαγγελματικής και προσωπικής σχέσης χωρίς την οποία ο Clough δεν ήταν ο ίδιος προπονητής.
Η ταινία κινείται ανάμεσα στην καταστροφή της Leeds και στην προηγούμενη άνοδο της Derby County, εξηγώντας σταδιακά πώς η φιλοδοξία, η ζήλια και η ανάγκη αναγνώρισης οδήγησαν τον Clough στην πιο διάσημη αποτυχία της καριέρας του. Η κινηματογραφική κριτική ξεχώρισε ιδιαίτερα την ερμηνεία του Sheen και τη μετατροπή της ιστορίας σε ψυχολογικό πορτρέτο εξουσίας, ανδρικής φιλίας και ανταγωνισμού.
Ο Jim Broadbent, ο Timothy Spall, ο Colm Meaney και ο Stephen Graham συμπληρώνουν ένα εξαιρετικό καστ, ενώ το σενάριο του Peter Morgan είχε υποψηφιότητα από το Writers’ Guild of Great Britain και ο Sheen ήταν υποψήφιος στα Satellite Awards για την ερμηνεία του.
Το The Damned United καταλαβαίνει κάτι που πολλές αθλητικές ταινίες χάνουν: στο κορυφαίο ποδόσφαιρο το μεγαλύτερο δράμα συχνά συμβαίνει πριν αρχίσει ο αγώνας και αφού τελειώσει.
Από τη δεκάδα έμειναν αναγκαστικά έξω αρκετές ταινίες που αξίζουν: το Goal! για όσους θέλουν καθαρό ποδοσφαιρικό όνειρο, τα Green Street και The Football Factory για την κουλτούρα των hooligans, το The Keeper για την ιστορία του Bert Trautmann, το Diamantino για κάτι πολύ πιο παράξενο και σατιρικό και τα νεότερα Pelé και Copa 71 από τον χώρο του ντοκιμαντέρ.
Οι δέκα παραπάνω όμως έχουν κάτι που δεν βρίσκει κανείς εύκολα στις αθλητικές ταινίες. Μπορούν να τις δουν άνθρωποι που αγαπούν το ποδόσφαιρο και άνθρωποι που δεν ενδιαφέρονται καθόλου γι’ αυτό. Γιατί πίσω από την μπάλα υπάρχει πάντα μια πολύ μεγαλύτερη ιστορία.
