Δεν είναι μόνο η Σαγράδα Φαμίλια. Τα λιγότερο γνωστά έργα του Αντόνι Γκαουντί

Όταν ακούει κανείς το όνομα Αντόνι Γκαουντί, το μυαλό ταξιδεύει σχεδόν μηχανικά στη Σαγράδα Φαμίλια. Στους πύργους που μοιάζουν να λιώνουν προς τον ουρανό, στις προσόψεις που αφηγούνται θεολογία σαν πέτρινο Ευαγγέλιο, σε εκείνο το ανολοκλήρωτο θαύμα της Βαρκελώνης που έγινε σύμβολο μιας ολόκληρης πόλης.

Κι όμως, ο Γκαουντί δεν είναι μόνο η Σαγράδα Φαμίλια. Είναι ένας ολόκληρος κόσμος από πέτρα, σίδερο, κεραμικό, φως, χρώμα και παράξενη οργανική φαντασία. Ένας δημιουργός που δεν σχεδίαζε απλώς κτίρια, αλλά ζωντανούς οργανισμούς. Σαν να έπαιρνε τη φύση, την πίστη και το όνειρο και να τα έκανε κατοικήσιμα.

Πριν γίνει ο μύθος της Σαγράδα Φαμίλια, ο Γκαουντί είχε ήδη αφήσει πίσω του έργα που φανερώνουν τη μετάβαση ενός ταλαντούχου αρχιτέκτονα σε έναν σχεδόν προφητικό καλλιτέχνη.

Ένα από τα πρώτα του σημαντικά έργα είναι η Casa Vicens στη Βαρκελώνη. Δεν έχει ακόμη τη μνημειακή ένταση της ώριμης περιόδου του, αλλά έχει όλη τη σπίθα του νεαρού Γκαουντί. Χρώματα, κεραμικά πλακίδια, ανατολίτικες επιρροές, γεωμετρικά μοτίβα και μια διάθεση να σπάσει την αυστηρότητα της συμβατικής κατοικίας. Είναι ένα σπίτι που δεν θέλει απλώς να στεγάσει ανθρώπους. Θέλει να τους βάλει μέσα σε έναν διακοσμημένο κήπο από πέτρα και φαντασία.

https://www.youtube.com/watch?v=7WldtK7dth0

Στην ίδια πόλη βρίσκεται και το Palau Güell, ένα από τα πιο ενδιαφέροντα έργα του για τον μεγάλο του προστάτη, Eusebi Güell. Από έξω μπορεί να μοιάζει λιγότερο εκρηκτικό από άλλα έργα του, όμως στο εσωτερικό του αποκαλύπτεται μια σκηνοθεσία πλούτου, συμβολισμού και τεχνικής ευφυΐας. Οι καμινάδες στην ταράτσα μοιάζουν με πολύχρωμα φανταστικά πλάσματα, σαν να ξεπροβάλλουν από κάποιο μεσαιωνικό παραμύθι.

https://www.youtube.com/watch?v=f_nl8L6BHRw

Ακόμη πιο μυστηριακή είναι η Κρύπτη της Colònia Güell, ίσως ένα από τα πιο σπουδαία και λιγότερο κατανοημένα έργα του. Εκεί ο Γκαουντί δοκίμασε αρχιτεκτονικές λύσεις που αργότερα θα βρουν τη μεγαλειώδη έκφρασή τους στη Σαγράδα Φαμίλια. Κολόνες που γέρνουν σαν κορμοί δέντρων, θόλοι που μοιάζουν να γεννιούνται φυσικά από το έδαφος, μια εκκλησία που δεν επιβάλλεται στον χώρο, αλλά φυτρώνει μέσα του.

https://www.youtube.com/watch?v=MfNFuT2yVuI

Αν η Σαγράδα Φαμίλια είναι η αποκάλυψη, η Colònia Güell είναι το εργαστήριο του θαύματος.

Υπάρχει και το Bellesguard, ένα από τα πιο ιδιαίτερα σπίτια του Γκαουντί. Χτισμένο σε σημείο με ιστορική φόρτιση, μοιάζει με κάστρο βγαλμένο από καταλανικό θρύλο. Δεν έχει την παιχνιδιάρικη έκρηξη του Parc Güell ούτε την κυματιστή φαντασία της Casa Batlló. Έχει κάτι πιο εσωτερικό, πιο ιπποτικό, πιο μελαγχολικό. Είναι σαν ο Γκαουντί να συνομιλεί εκεί με την ιστορία της Καταλονίας και να την ξαναγράφει με πέτρες.

https://www.youtube.com/watch?v=yYkw_EwiE9g

Στα λιγότερο προβεβλημένα έργα του ανήκει και το Colegio Teresiano. Εδώ ο αρχιτέκτονας δείχνει μια πιο αυστηρή, σχεδόν μοναστική πλευρά του. Το κτίριο δεν φωνάζει. Δεν επιδεικνύεται. Αλλά μέσα στην απλότητά του υπάρχει πειθαρχία, ρυθμός και πνευματικότητα. Ο Γκαουντί μπορούσε να είναι εκρηκτικός, αλλά μπορούσε και να σιωπά αρχιτεκτονικά με αξιοπρέπεια.

https://www.youtube.com/watch?v=7RfMoFnxEyE

Έξω από τη Βαρκελώνη, ο κόσμος του απλώνεται ακόμη πιο απρόσμενα. Το El Capricho στην Καντάβρια είναι ένα από τα πιο γοητευτικά πρώιμα έργα του. Με τον πύργο του, τα κεραμικά ηλιοτρόπια και τη σχεδόν μουσική του διάθεση, μοιάζει με αρχιτεκτονικό παιχνίδι φτιαγμένο για έναν άνθρωπο που ήθελε να κατοικήσει μέσα στη χαρά.

https://www.youtube.com/watch?v=M2-x3MZLMYA

Στην Αστόργα, το Επισκοπικό Μέγαρο φανερώνει έναν άλλο Γκαουντί, πιο γοτθικό, πιο επιβλητικό, πιο κοντά στη φαντασία ενός παραμυθένιου κάστρου. Ενώ στη Λεόν, η Casa Botines αποδεικνύει ότι ο δημιουργός μπορούσε να προσαρμόσει τη φαντασία του και σε πιο αστικές, εμπορικές ανάγκες, χωρίς να χάσει την προσωπική του σφραγίδα.

https://www.youtube.com/watch?v=d9_otAcQBAA

Και φυσικά υπάρχουν οι Κήποι Artigas, ένα μικρότερο αλλά μαγευτικό έργο, όπου η φύση και η αρχιτεκτονική μοιάζουν να παίζουν κρυφτό. Εκεί ο Γκαουντί δεν χτίζει πάνω στο τοπίο. Συνεργάζεται μαζί του. Πέτρα, νερό, γέφυρες, καμπύλες και μονοπάτια γίνονται ένα ενιαίο ποιητικό σώμα.

https://www.youtube.com/watch?v=4wTnq-WkbdM

Αυτό είναι ίσως το μεγάλο μυστικό του Γκαουντί. Δεν έβλεπε τη φύση ως διακόσμηση. Την έβλεπε ως δάσκαλο. Τα δέντρα του έμαθαν τις κολόνες. Τα κόκαλα των ζώων του έμαθαν τις δομές. Τα κύματα του έμαθαν τις καμπύλες. Τα όστρακα, τα φύλλα, οι κυψέλες και τα βουνά έγιναν αλφάβητο της αρχιτεκτονικής του.

Η Σαγράδα Φαμίλια είναι δικαίως το μεγάλο του σύμβολο. Αλλά όποιος μείνει μόνο εκεί, χάνει τον υπόλοιπο Γκαουντί. Τον νεαρό πειραματιστή της Casa Vicens. Τον μυστικιστή της Colònia Güell. Τον ρομαντικό του Bellesguard. Τον αυστηρό τεχνίτη του Colegio Teresiano. Τον παραμυθά του El Capricho. Τον τοπιογράφο των Κήπων Artigas.