Βαρβάκειος Αγορά: Ποιος την έφτιαξε, γιατί δημιουργήθηκε και πώς έγινε η κεντρική αγορά της Αθήνας
Από τις παράγκες της παλιάς αγοράς μέχρι το δημοτικό έργο που ολοκληρώθηκε το 1886, η Βαρβάκειος έγινε ο σταθερός κόμβος τροφίμων στο κέντρο της Αθήνας.
Η Βαρβάκειος Αγορά είναι η Κεντρική Δημοτική Αγορά της Αθήνας στην οδό Αθηνάς 42. Δεν είναι μόνο κρεαταγορά. Είναι συγκρότημα τροφίμων με κρεοπωλεία, ψαράδες και γύρω της λαχαναγορά και μαγαζιά με μπαχαρικά, ξηρούς καρπούς και είδη κουζίνας.
Η θέση της δεν είναι τυχαία. Κάθεται στον άξονα που ενώνει Ομόνοια με Μοναστηράκι και πιάνει ολόκληρο οικοδομικό τετράγωνο. Τα όριά της διαβάζονται καθαρά ανάμεσα σε Αθηνάς, Σοφοκλέους, Αιόλου και Ευριπίδου. Είναι σαν μια μεγάλη υποδομή που χτίστηκε για να χωρέσει την τροφοδοσία της πόλης. Επίσης, οργανώθηκε να βοηθήσει στην οργάνωση της πόλης.
Πριν χτιστεί το κλειστό κτίριο, το εμπόριο τροφίμων στο κέντρο γινόταν σε πρόχειρες εγκαταστάσεις και παράγκες κοντά σε παλιά μνημεία και στενά περάσματα. Για την Αθήνα που μεγάλωνε, αυτό σήμαινε δυσοσμία, ακαταστασία, δυσκολία ελέγχου και θέματα υγιεινής. Ο Δήμος Αθηναίων ήθελε μια αγορά με κανόνες και με σταθερούς χώρους. Επιπλέον, ήθελε αγορά με αερισμό, με υποδομές καθαριότητας και με ροές που να δουλεύουν.
Η ανέγερση
Η απόφαση για την ανέγερση παίρνει μορφή το 1876 και τα έργα ξεκινούν το 1878. Προχωρούν αργά, με οικονομικά ζόρια και με αλλαγές που ζητούσαν καλύτερες συνθήκες λειτουργίας. Εκείνη την περίοδο το έργο δεν είναι απλή κατασκευή. Είναι μια προσπάθεια να αποκτήσει η πόλη κεντρικό σημείο πώλησης τροφίμων. Το σημείο αυτό να μοιάζει οργανωμένο και σύγχρονο για τα δεδομένα της εποχής.
Τον Αύγουστο του 1884 γίνεται το γεγονός που πιέζει τα πάντα. Η μεγάλη πυρκαγιά στις 8 και 9 Αυγούστου καίει τις παράγκες της παλιάς αγοράς που λειτουργούσε ακόμη ανατολικά της Βιβλιοθήκης του Αδριανού. Από εκείνη τη στιγμή η νέα αγορά στην Αθηνάς δεν είναι απλώς σχέδιο. Είναι ανάγκη για να μη μείνει η πόλη χωρίς βασική αγορά στο κέντρο. Οι εργασίες επιταχύνονται και η Νέα Αγορά αποπερατώνεται το 1886. Έτσι εξηγείται και η διπλή αναφορά που ακούς συχνά. Το 1884 συνδέεται με τη βίαιη μετάβαση και το 1886 με την ολοκλήρωση.
Το ποιος την έφτιαξε είναι ξεκάθαρο. Την οικοδόμησε ο Δήμος Αθηναίων, ως δημοτικό έργο. Το ποιος την έκανε να αποκτήσει το όνομα της είναι άλλη ιστορία. Ο Ιωάννης Βαρβάκης άφησε κληροδότημα που συνδέθηκε ιστορικά με το Βαρβάκειο Λύκειο και με την περιοχή. Η νέα δημοτική αγορά χτίστηκε ανατολικά του Βαρβακείου και το όνομα πέρασε στον κόσμο σαν φυσική συνέχεια. Έτσι η αγορά έμεινε Βαρβάκειος και έτσι τη λένε μέχρι σήμερα.
Πώς σχεδιάστηκε για να δουλεύει κάθε μέρα και τι σημαίνει αυτό σήμερα
Η αρχιτεκτονική της αγοράς δεν έγινε για να είναι ήσυχη. Έγινε για να αντέχει. Το κτίριο αποδίδεται στον αρχιτέκτονα Ιωάννη Κουμέλη και ακολουθεί τη λογική των σκεπαστών αγορών του 19ου αιώνα. Μεταλλικός σκελετός και επιφάνειες που βοηθούν στον φωτισμό και στον αερισμό. Έτσι οι εσωτερικοί χώροι αντέχουν σε όγκο, υγρασία και θερμοκρασία.
Στο εσωτερικό, ο χώρος μοιράζεται πρακτικά με βάση το προϊόν. Η κρεαταγορά και η ψαραγορά είναι οι δύο δυνατοί πυρήνες του κεντρικού κτιρίου και γύρω τους χτίζεται η καθημερινή ροή. Γι αυτό και σε μέρες όπως η Τσικνοπέμπτη, το κρέας τραβά το μεγαλύτερο κύμα. Αντίστοιχα σε περιόδους όπως η Καθαρά Δευτέρα, ανεβαίνει η πίεση στα θαλασσινά. Αυτή η εναλλαγή δείχνει ότι η αγορά δεν είναι ένα θεματικό σημείο. Είναι μηχανισμός τροφοδοσίας.
Η Βαρβάκειος πέρασε πολλές φάσεις συντήρησης. Υπάρχει μεγάλη περίοδος σταδιακής ανακαίνισης από το 1979 έως το 1996 σε συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού, με στόχο να κρατηθεί όρθιο και λειτουργικό ένα κτίριο που δεν σταματά ποτέ. Πιο πρόσφατα, το 2022 ολοκληρώθηκε αναβάθμιση στη λαχαναγορά και στα στέγαστρα. Οι εργασίες έγιναν χωρίς να κλείσει η εμπορική δραστηριότητα και με παρεμβάσεις σε φωτισμό, τέντες και υποδομές μετά από ζημιές της κακοκαιρίας Μπάλλος.
Η Βαρβάκειος σήμερα
Σήμερα, το κρίσιμο δεν είναι μόνο τι πουλάει. Είναι και το πώς στέκεται μέσα σε μια δύσκολη περιοχή του κέντρου. Υπάρχουν ζητήματα καθαριότητας, ασφάλειας, πρόσβασης και λειτουργίας γύρω δρόμων. Παράλληλα μπαίνουν και νέες ιδέες για τον δημόσιο χώρο. Αυτές περιλαμβάνουν προτάσεις δροσισμού και πρασίνου πάνω από υπάρχουσες υποδομές. Αυτό δείχνει ότι ο Δήμος βλέπει τη Βαρβάκειο σαν ενεργό κόμβο και όχι σαν κτίριο που απλώς συντηρείται.
Αν πας σήμερα, ειδικά λόγω Τσικνοπέμπτης, θα καταλάβεις κάτι απλό. Η Βαρβάκειος δεν έχει νόημα χωρίς τον κόσμο που ψωνίζει, χωρίς τους επαγγελματίες που ανοίγουν πολύ νωρίς και χωρίς τον κανόνα της καθημερινότητας. Αυτό το πράγμα είναι που την κράτησε από το 1886 μέχρι τώρα. Παρά τις αλλαγές της πόλης και της αγοράς, παραμένει ίδια.
Με πληροφορίες απο Αρχείο Νεότερων Μνημείων Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών
Δείτε το video
