Τι είναι ο κρυόλιθος και γιατί θεωρείται ο «λευκός χρυσός της Γροιλανδίας»

Ο κρυόλιθος (cryolite, χημικός τύπος: Na₃AlF₆, φθοριούχο νάτριο αλουμινίου) είναι ένα σπάνιο αλογονούχο ορυκτό που απαντάται κυρίως στη δυτική ακτή της Γροιλανδίας, ιδιαίτερα στην περιοχή Ivittuut. Το όνομά του προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις «κρύος» και «λίθος», λόγω της εμφάνισής του που μοιάζει με πάγο («παγόμορφος»). Είναι συνήθως διάφανο ή λευκό, αλλά μπορεί να εμφανιστεί σε αποχρώσεις κιτρινωπές, μαύρες ή μοβ και έχει χαμηλό δείκτη διάθλασης, που τον κάνει να μοιάζει ότι «εξαφανίζεται» στο νερό.

Ο κρυόλιθος ανακαλύφθηκε το 1798 από τον Δανό κτηνίατρο Peter Christian Abildgaard ενώ η εμπορική του εξόρυξη ξεκίνησε το 1854 και συνεχίστηκε μέχρι το 1987, όταν τα κοιτάσματα της Γροιλανδίας εξαντλήθηκαν.

Ο κρυόλιθος είχε κρίσιμη σημασία για τη βιομηχανία, ιδιαίτερα από τα μέσα του 19ου αιώνα.

Χρησιμοποιείται ως συλλίπασμα στη διαδικασία Hall-Héroult για την ηλεκτρόλυση του οξειδίου του αλουμινίου (αλουμίνας). Μειώνει τη θερμοκρασία τήξης της αλουμίνας από 2.000°C σε περίπου 950°C, καθιστώντας την παραγωγή αλουμινίου πιο αποδοτική και οικονομική.

Λειτουργεί ως πληρωτικό σε τροχούς λείανσης με ρητίνη, αυξάνοντας τη διάρκεια ζωής τους και χρησιμοποιείται σε ορισμένα προωθητικά με βάση τη νιτροκυτταρίνη για όπλα μικρού διαμετρήματος, κανόνια και πυραύλους.

Σε μικρότερο βαθμό, ο κρυόλιθος έχει εφαρμογές στην παραγωγή γυαλιού, κεραμικών και ως εντομοκτόνο.

Μετά την εξάντληση των φυσικών κοιτασμάτων, ο κρυόλιθος παράγεται πλέον συνθετικά για βιομηχανικές ανάγκες.

Ο κρυόλιθος αποκαλείται «λευκός χρυσός» λόγω της οικονομικής του αξίας και της σπανιότητάς του, καθώς και της ιστορικής του σημασίας για τη Γροιλανδία και τη Δανία.

Από το 1854 έως το 1987, η εξόρυξη κρυολίθου από το ορυχείο Ivittuut απέφερε στη Δανία έσοδα 54 δισ. ευρώ (σε σημερινές τιμές), καθιστώντας το έναν από τους σημαντικότερους φυσικούς πόρους της Γροιλανδίας.

Ήταν ο κύριος παράγοντας στην παραγωγή αλουμινίου για ενάμιση αιώνα, τροφοδοτώντας τη βιομηχανική επανάσταση και τη ζήτηση για ελαφριά μέταλλα.

Ο κρυόλιθος είναι εξαιρετικά σπάνιος, με τη Γροιλανδία να αποτελεί τη μοναδική σημαντική πηγή παγκοσμίως σε εμπορικές ποσότητες. Τα αποθέματα εξαντλήθηκαν τη δεκαετία του 1970.

Ο κρυόλιθος αποκαλείται επίσης «πάγος που δε λιώνει ποτέ» λόγω της εμφάνισής του, προσδίδοντάς του συμβολική αξία στη Γροιλανδία.

Διαβάστε επίσης:

Είδε το παιδί του να πεθαίνει, έγινε μοναχός και πέρασε τη ζωή του γράφοντας για τον Θεό και τους ανθρώπους

Ο φιλόλογος που σχεδίασε την πρώτη ελληνική εγκυκλοπαίδεια, αλλά δεν εκδόθηκε ποτέ