Γιατί πηδάνε πάνω από τη φωτιά στον Κλήδονα; Το έθιμο που ενώνει γενιές (video)
Είναι μια μικρή τελετή μετάβασης. Από την άνοιξη στο καλοκαίρι. Από το παλιό στο καινούργιο. Από την καθημερινότητα στη μνήμη.
Κάθε χρόνο, όταν τα μαγιάτικα στεφάνια στεγνώνουν πια στις πόρτες και τα μπαλκόνια, έρχεται η ώρα να παραδοθούν στη φωτιά. Στον Άγιο Κωνσταντίνο Τρίπολης, όπως και σε τόσα χωριά και γειτονιές της Ελλάδας, ο Κλήδονας δεν είναι απλώς ένα παλιό έθιμο που «αναβιώνει». Είναι μια μικρή τελετή μετάβασης. Από την άνοιξη στο καλοκαίρι. Από το παλιό στο καινούργιο. Από την καθημερινότητα στη μνήμη.
Η εικόνα είναι γνωστή και πάντα δυνατή. Μικροί και μεγάλοι μαζεύονται γύρω από τη φωτιά, τα στεφάνια του Μάη καίγονται, οι φλόγες χαμηλώνουν όσο χρειάζεται και κάποια στιγμή αρχίζουν τα άλματα. Άλλος διστακτικά, άλλος με γέλιο, άλλος με εκείνη την περηφάνια του ανθρώπου που νιώθει πως κάνει κάτι που έκαναν πριν από αυτόν οι γονείς, οι παππούδες, οι παλιότεροι.
Γιατί όμως πηδάνε πάνω από τη φωτιά;
Στη λαϊκή παράδοση, η φωτιά είχε πάντα διπλή δύναμη. Καίει, αλλά και καθαρίζει. Φοβίζει, αλλά και προστατεύει. Παίρνει μαζί της ό,τι τελείωσε και ανοίγει χώρο για αυτό που έρχεται.
Η φωτιά ως πέρασμα, όχι ως θέαμα
Στον Κλήδονα, το πήδημα της φωτιάς συνδέθηκε με την κάθαρση, την καλοτυχία, την υγεία και την ανανέωση. Τα στεφάνια που κρεμάστηκαν την Πρωτομαγιά, γεμάτα λουλούδια και υπόσχεση άνοιξης, δεν πετιούνται απλώς. Καίγονται τελετουργικά, σαν να κλείνει ένας κύκλος.
Το σώμα περνά πάνω από τη φλόγα και μαζί του περνά συμβολικά και ο άνθρωπος σε μια νέα εποχή. Αφήνει πίσω την κούραση, την κακοτυχία, το «βαρύ» κομμάτι του χρόνου. Αυτός είναι ο λόγος που το έθιμο επιμένει. Δεν χρειάζεται όλοι να πιστεύουν κατά γράμμα στη μαγική του δύναμη. Αρκεί ότι όλοι αναγνωρίζουν το νόημα: κάτι παλιό καίγεται, κάτι νέο αρχίζει.
Και αυτό δεν είναι μόνο ελληνικό.
Σε πολλές ευρωπαϊκές παραδόσεις, οι φωτιές του Αγίου Ιωάννη άναβαν κοντά στο θερινό ηλιοστάσιο, τη στιγμή που η μέρα βρίσκεται στο πιο φωτεινό της σημείο και μετά αρχίζει αργά να μικραίνει. Η φύση αλλάζει ρυθμό και οι άνθρωποι, από πολύ παλιά, ένιωθαν την ανάγκη να το σημαδέψουν. Με φωτιά, τραγούδι, χορό, νερό, στεφάνια, βότανα και ευχές.
Στην Ισπανία, οι φωτιές του San Juan ανάβουν σε παραλίες και πλατείες. Σε περιοχές της Βαλτικής, όπως η Λιθουανία, οι γιορτές του καλοκαιριού έχουν στεφάνια, τραγούδια, φωτιές και άλματα για δύναμη και καλή τύχη. Στην Ανατολική Ευρώπη, αντίστοιχα έθιμα μιλούν για νεότητα, υγεία, έρωτα και προστασία. Αλλάζει η γλώσσα, αλλά η χειρονομία μοιάζει ίδια: ο άνθρωπος περνά πάνω από τη φλόγα για να περάσει καλύτερος στην επόμενη μέρα.
Οι φωτιές δεν μπορούν πια να ανάβουν όπως παλιά, χωρίς κανόνες και χωρίς προσοχή. Οι περιορισμοί, η ασφάλεια, ο φόβος πυρκαγιάς και η ευθύνη απέναντι στον τόπο αλλάζουν τον τρόπο. Δεν πρέπει όμως να ακυρώνουν το νόημα. Το στοίχημα είναι να συνεχίζεται το έθιμο με μέτρο, οργάνωση και σεβασμό.
