Χρίστος Καράς: Μεγάλωσε δίπλα στο νεκροταφείο και έβαλε τη μοναξιά μέσα στη ζωγραφική του
Ο Χρίστος Καράς μεγάλωσε με απώλειες και εικόνες μοναξιάς, στοιχεία που πέρασαν στη ζωγραφική του και διαμόρφωσαν τη δική του εικαστική γλώσσα.
Ο Χρίστος Καράς δεν έγινε ζωγράφος επειδή ακολούθησε έναν εύκολο δρόμο. Γεννήθηκε στα Τρίκαλα το 1930 και από πολύ μικρός έζησε απώλειες που τον σημάδεψαν. Έχασε τη μητέρα του όταν ήταν περίπου τεσσάρων ετών και τον πατέρα του όταν ήταν σχεδόν δέκα.
Το σπίτι του στην Αθήνα ήταν κοντά στο Πρώτο Νεκροταφείο. Ο ίδιος είχε πει ότι περνούσε συχνά από εκεί, ακόμα και για να πάει πιο γρήγορα στο σχολείο. Αυτή η εικόνα, ένα παιδί να μεγαλώνει τόσο κοντά στον χώρο του θανάτου, εξηγεί πολλά από τη σιωπή και τη βαριά ατμόσφαιρα που βλέπουμε αργότερα στα έργα του.
Στην αρχή σπούδασε στην Πάντειο. Όμως η τέχνη τον τράβηξε περισσότερο. Μπήκε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών και μαθήτευσε κοντά σε μεγάλους δασκάλους, όπως ο Γιάννης Μόραλης και ο Γιάννης Παππάς.
Λίγα χρόνια μετά έφυγε με υποτροφία για το Παρίσι. Εκεί βρέθηκε μέσα σε μια Ευρώπη που άλλαζε γρήγορα μετά τον πόλεμο. Είδε νέες ιδέες, νέους τρόπους ζωγραφικής και άρχισε να φτιάχνει τη δική του γλώσσα.
Στα πρώτα του έργα κινήθηκε προς την αφαίρεση. Δεν τον ενδιέφερε πάντα να δείχνει τα πράγματα όπως είναι μπροστά στα μάτια μας. Ήθελε να δείξει αυτό που υπάρχει από πίσω. Την αγωνία, τη μνήμη, την απουσία, το όνειρο.
Αργότερα οι μορφές του έγιναν πιο ανθρώπινες, αλλά όχι απλές. Οι φιγούρες του συχνά μοιάζουν μόνες, παραμορφωμένες ή σαν να αιωρούνται ανάμεσα σε πραγματικότητα και φαντασία. Δεν είναι εύκολη ζωγραφική, αλλά δεν είναι και ψυχρή. Έχει μέσα της άνθρωπο.
Από τη δεκαετία του 1970 και μετά, μετά και την επαφή του με τη Νέα Υόρκη, ο Καράς έβαλε στη δουλειά του στοιχεία που θυμίζουν pop art και σουρεαλισμό. Δηλαδή εικόνες πιο κοντά στη σύγχρονη ζωή, αλλά δοσμένες με τρόπο παράξενο, σχεδόν ονειρικό.
Ο ίδιος είχε μιλήσει κάποτε για μια έκθεσή του με τίτλο Η ποίηση του πραγματικού, η ποίηση του φανταστικού. Αυτή η φράση ταιριάζει πολύ στο έργο του. Γιατί ο Καράς δεν διάλεξε μόνο το πραγματικό ούτε μόνο το φανταστικό. Τα έβαλε να ζουν μαζί στον ίδιο πίνακα.
Παρουσίασε έργα του σε πολλές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Εκπροσώπησε την ελληνική τέχνη σε σημαντικές διοργανώσεις και έγινε ένας από τους βασικούς ζωγράφους της μεταπολεμικής γενιάς.
Το 2001 τιμήθηκε από την Ακαδημία Αθηνών για το σύνολο της δουλειάς του. Δεν ήταν μια βράβευση για μια ωραία στιγμή. Ήταν αναγνώριση μιας μεγάλης πορείας, με πολλή δουλειά και πολλές αλλαγές.
Ο Χρίστος Καράς πέθανε το 2023, σε ηλικία 93 ετών. Άφησε πίσω του πίνακες που δεν φωνάζουν, αλλά μένουν στο μυαλό. Μορφές, σκιές, αντικείμενα και χρώματα που μοιάζουν να κουβαλούν κάτι από την παιδική του σιωπή και από το φως της Ελλάδας.
