Καραγκιοζοπαίκτης ετών 17 κρατά ζωντανό το θέατρο σκιών στη Χίο
Ο Δημοσθένης Κουταλιάρης από τη Χίο ασχολείται από μικρός με το θέατρο σκιών και συνεχίζει να δίνει ζωή στον Καραγκιόζη με τις δικές του παραστάσεις.
Ο Δημοσθένης Κουταλιάρης δεν είναι ο έφηβος που περιμένει κανείς να δει πίσω από έναν μπερντέ. Είναι 17 χρονών, μεγαλώνει στη Χίο και αντί να αφήσει τον Καραγκιόζη να μείνει μόνο σε παλιές αναμνήσεις, τον βάζει ξανά να μιλά, να πειράζει, να γελά και να σχολιάζει την εποχή του.
Στην εκπομπή Όπου Υπάρχει Ελλάδα του ΣΚΑΪ, ο Δημοσθένης εμφανίστηκε με τις φιγούρες του και έδειξε κάτι που σήμερα μοιάζει σπάνιο. Ένα παιδί της ψηφιακής εποχής διάλεξε το λευκό πανί, το φως, τη σκιά και τις φωνές. Όχι σαν χόμπι της στιγμής, αλλά σαν μια τέχνη που την έμαθε με πείσμα από μικρός.
Η αγάπη του για τον Καραγκιόζη άρχισε όταν ήταν περίπου τεσσάρων ετών. Στην αρχή έβλεπε παραστάσεις. Μετά παρατηρούσε τους καραγκιοζοπαίκτες. Κρατούσε μέσα του κινήσεις, ατάκες, ρυθμό και φωνές. Σιγά σιγά άρχισε να δοκιμάζει μόνος του. Έφτιαχνε φιγούρες, έκανε πρόβες και προσπαθούσε να καταλάβει πώς ένας άνθρωπος μπορεί να γίνει ολόκληρος θίασος.
Γιατί αυτό είναι το πιο δύσκολο στο θέατρο σκιών. Ο καραγκιοζοπαίκτης δεν κινεί απλώς φιγούρες. Μιλά για όλους. Αλλάζει φωνή από τον Καραγκιόζη στον Χατζηαβάτη, από τον Μπαρμπα Γιώργο στον Μορφονιό, από το παιδί στον μεγάλο. Και όλα αυτά γίνονται πίσω από ένα πανί, χωρίς να φαίνεται ο ίδιος.
Ο Δημοσθένης λέει πως αυτή η ξαφνική αλλαγή φωνών είναι από τα πράγματα που τον κάνουν χαρούμενο. Είναι σαν να συνομιλεί με τον εαυτό του, αλλά μπροστά στα μάτια των θεατών γεννιούνται πολλοί διαφορετικοί χαρακτήρες.
Ο παππούς που στήνει τη σκηνή και το παιδί που στήνει έναν κόσμο
Δίπλα του βρίσκεται η οικογένειά του. Ο παππούς του είναι ο πιο σταθερός βοηθός. Τον βοηθά με τη σκηνή, με το στήσιμο, με εκείνες τις πρακτικές λεπτομέρειες που ο θεατής δεν βλέπει, αλλά χωρίς αυτές δεν αρχίζει ποτέ η παράσταση.
Ο ίδιος ο παππούς θυμάται τον Δημοσθένη μικρό, να κρατά ένα καραγκιοζάκι και να παίζει. Δεν περίμενε ότι αυτό θα εξελισσόταν σε κάτι τόσο σοβαρό. Τώρα τον βλέπει να φτιάχνει μόνος του φιγούρες, να βάζει σούστες, να στήνει σκηνή και να δίνει παραστάσεις σαν επαγγελματίας.
Το θέατρο σκιών στην Ελλάδα έχει βαθιά ρίζα. Ο Καραγκιόζης πέρασε από καφενεία, πλατείες, αυλές, πανηγύρια και αργότερα από τηλεόραση, σχολεία και μουσεία. Το 2016 το ελληνικό θέατρο σκιών μπήκε στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, γιατί δεν είναι απλώς διασκέδαση. Είναι τρόπος αφήγησης, λαϊκό χιούμορ, κοινωνικό σχόλιο και μνήμη.
Ο Δημοσθένης το ξέρει αυτό. Δεν θέλει να κάνει τον Καραγκιόζη κάτι ξένο από αυτό που είναι. Λέει πως η παράδοση δεν πρέπει να αλλοιώνεται. Μπορεί όμως να μιλά για το σήμερα. Να σχολιάζει τα κινητά, το Facebook, την καθημερινότητα, αυτά που βλέπει ένα παιδί και ένας μεγάλος γύρω του.
Εκεί βρίσκεται και η δύναμη του Καραγκιόζη. Δεν μένει ακίνητος στο παρελθόν. Κρατά τον χαρακτήρα του, αλλά αλλάζει αφορμές. Πειράζει τους ανθρώπους της κάθε εποχής, μιλά απλά, γελά με τη φτώχεια, με την εξουσία, με την πονηριά και με τα μικρά στραβά της ζωής.
Σήμερα, που τα παιδιά έχουν μπροστά τους οθόνες από πολύ μικρή ηλικία, η εικόνα ενός 17χρονου που κάθεται πίσω από τον μπερντέ έχει άλλη βαρύτητα. Δεν είναι νοσταλγία. Είναι επιλογή.
Ο Δημοσθένης δεν κρατά μόνο μια φιγούρα. Κρατά μια τέχνη που χρειάζεται χέρια, φωνή, υπομονή και αγάπη. Και κάθε φορά που ο Καραγκιόζης βγαίνει στο πανί, δείχνει πως η παράδοση δεν σώζεται όταν την κλείνεις σε ένα ράφι, αλλά όταν ένα παιδί αποφασίζει να την παίξει ξανά.
