Χένρι Ούλεν: Ο άνθρωπος πίσω από το Φράγμα Μαραθώνα

Στις αρχές της δεκαετίας του 1920 η Αθήνα είχε ένα πρόβλημα σχεδόν ταπεινωτικό για πρωτεύουσα: δεν είχε αρκετό καθαρό νερό. Το Αδριάνειο Υδραγωγείο και τα πηγάδια δεν έφταναν πια. Μετά το 1922 ήρθαν χιλιάδες πρόσφυγες, η πόλη μεγάλωσε απότομα και η ύδρευση έγινε ζήτημα ζωής.

Κάπου εκεί εμφανίζεται ο Χένρι Τσαρλς Ούλεν. Και η δική του ιστορία είναι παράξενη. Είχε εγκαταλείψει το σχολείο μετά την πέμπτη τάξη, γύριζε νέος την Αμερική με τρένα, έκανε δουλειές του ποδαριού, έγινε τηλεγραφητής, δημοσιογράφος, πέρασε τις εξετάσεις και έγινε δικηγόρος. Τελικά κατάλαβε ότι το μυαλό του δούλευε καλύτερα στα μεγάλα έργα.

Τον Δεκέμβριο του 1924 η ελληνική κυβέρνηση συμφώνησε με την Ulen & Company και την Τράπεζα Αθηνών για το νέο σύστημα ύδρευσης Αθήνας και Πειραιά. Για τη χρηματοδότηση προβλέφθηκε δάνειο 10 εκατομμυρίων δολαρίων. Δεν ήταν απλώς ένα φράγμα. Ήταν αγωγοί, δεξαμενές, εγκαταστάσεις καθαρισμού και μια ολόκληρη νέα λογική για το νερό της πόλης.

Στον Μαραθώνα στήθηκε ένα τεράστιο εργοτάξιο. Το φράγμα έφτασε τα 54 μέτρα ύψος και τα 285 μήκος. Χιλιάδες άνθρωποι πέρασαν από τα έργα, πολλοί πρόσφυγες. Και υπήρχε μια λεπτομέρεια που μοιάζει σχεδόν υπερβολική: το φράγμα ντύθηκε με πεντελικό μάρμαρο. Στους πρόποδές του χτίστηκε ακόμη και αντίγραφο του Θησαυρού των Αθηναίων στους Δελφούς.

Τα εγκαίνια έγιναν το 1929. Το υπόλοιπο σύστημα ολοκληρώθηκε σταδιακά ως το 1931. Το νερό του Μαραθώνα έφτασε στην Αθήνα μέσα από τη μεγάλη σήραγγα του Μπογιατίου και οι κάτοικοι μιας πόλης που μέχρι λίγα χρόνια πριν αγόραζαν νερό από νερουλάδες βρέθηκαν μπροστά σε κάτι εντελώς νέο.

Υπήρχε όμως και η άλλη πλευρά. Το έργο έπρεπε να πληρωθεί. Για την εξυπηρέτηση της χρηματοδότησης επιβλήθηκε ειδική επιβάρυνση που έφτασε στο 3% του ετήσιου εισοδήματος από ακίνητα. Στη δημόσια ζωή έμεινε ως «φόρος Ούλεν». Το όνομα ήταν βολικό. Εκανε έναν αμερικανό εργολάβο το πρόσωπο ενός φόρου που στην πραγματικότητα είχε επιβάλει το ελληνικό κράτος. Η σύμβαση, μάλιστα, είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις ήδη από τα πρώτα χρόνια.

Ο Ούλεν πέθανε το 1963 στην Ιντιάνα. Είχε κατασκευάσει έργα σε πολλές χώρες, όμως το όνομά του στην Ελλάδα κόλλησε πάνω στο νερό. Σε ένα φράγμα από μάρμαρο, σε έναν φόρο που κανείς δεν ήθελε και σε μια Αθήνα που, μέσα σε λίγα χρόνια, έμαθε κάτι που σήμερα θεωρούμε αυτονόητο: να ανοίγει τη βρύση και να τρέχει νερό.