Ινδία: Η τεράστια βιομηχανία που αλλάζει το χρώμα του δέρματος

Στην Ινδία, εκατομμύρια γυναίκες και άνδρες αναζητούν πιο ανοιχτόχρωμη επιδερμίδα, τροφοδοτώντας μια μεγάλη βιομηχανία καλλυντικών. Πίσω από τις κρέμες λεύκανσης βρίσκονται κοινωνικές προκαταλήψεις, εμπορικά συμφέροντα και σοβαροί κίνδυνοι για την υγεία.

Η προτίμηση για ανοιχτόχρωμο δέρμα αποτελεί διαχρονικό κοινωνικό φαινόμενο στην Ινδία. Η εμφάνιση συνδέεται σε ορισμένα κοινωνικά περιβάλλοντα με την ομορφιά, το κύρος και τις προοπτικές γάμου.

Το φαινόμενο ονομάζεται colorism, δηλαδή διάκριση με βάση την απόχρωση του δέρματος, ακόμη και μεταξύ ανθρώπων της ίδιας εθνοτικής ομάδας.

Ινδία: Τι αποκαλύπτει επιστημονική έρευνα

Ενδεικτικά είναι τα αποτελέσματα μελέτης που δημοσιεύθηκε το 2018 στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Public Health.

Οι ερευνητές Hemal Shroff, Phillippa Diedrichs και Nadia Craddock εξέτασαν 1.992 γυναίκες και άνδρες στη Μουμπάι.

Το 37,6% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι χρησιμοποιούσε προϊόντα λεύκανσης, ενώ οι γυναίκες είχαν περίπου διπλάσια πιθανότητα χρήσης σε σύγκριση με τους άνδρες.

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι το 17% των χρηστών ανέφερε ανεπιθύμητες ενέργειες.

Οι διαφημίσεις και η τηλεόραση αναδείχθηκαν σε βασικούς παράγοντες που επηρέαζαν τη χρήση αυτών των προϊόντων. Τα ευρήματα αφορούν το συγκεκριμένο δείγμα και δεν αποτελούν εθνική εκτίμηση.

Οι επικίνδυνες ουσίες στις κρέμες

Η αγορά περιλαμβάνει καλλυντικά με νιασιναμίδη και κοζικό οξύ, αλλά και ισχυρότερες ουσίες, όπως υδροκινόνη και κορτικοστεροειδή.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, στην έκθεση Mercury in Skin Lightening Products του 2019, προειδοποιεί ιδιαίτερα για τον υδράργυρο που εξακολουθεί να εντοπίζεται σε επικίνδυνα προϊόντα λεύκανσης, παρά τις απαγορεύσεις σε πολλές χώρες.

Ο αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) επισημαίνει ότι η έκθεση στον υδράργυρο μπορεί να προκαλέσει νευρολογικές και νεφρικές βλάβες. Η ακατάλληλη χρήση υδροκινόνης συνδέεται επίσης με δερματικές αντιδράσεις και μόνιμες δυσχρωμίες.

Από τις διαφημίσεις στις κοινωνικές πιέσεις

Η εμπορική επιτυχία της λεύκανσης συνδέθηκε επί δεκαετίες με διαφημίσεις που παρουσίαζαν το ανοιχτόχρωμο δέρμα ως κοινωνικό πλεονέκτημα.

Το 2020, η Unilever μετονόμασε το γνωστό προϊόν Fair & Lovely σε Glow & Lovely, έπειτα από έντονη κριτική για τα πρότυπα ομορφιάς που προωθούσε.

Ακαδημαϊκή ανάλυση της Komal Dhillon, δημοσιευμένη το 2025 από την Oxford University Press, εξετάζει αυτή τη μεταβολή της διαφημιστικής στρατηγικής και τη σύνδεσή της με τις κοινωνικές αντιλήψεις γύρω από το χρώμα του δέρματος.

Επιστημονική βιβλιογραφία

1. Shroff H., Diedrichs P.C., Craddock N. (2018). Skin Color, Cultural Capital, and Beauty Products. Frontiers in Public Health.

2. World Health Organization (2019). Mercury in Skin Lightening Products.

3. U.S. Food and Drug Administration. Skin Product Safety.

4. Dhillon K. (2025). Rebranding Pigmentocracy: Analysing Marketing Strategies of Unilever’s Skin Lightening Products in India. Oxford University Press.