Γιατί ενώ όλοι σου λένε οτι το σπίτι σου μυρίζει εσύ δεν καταλαβαίνεις τίποτα;

Έχεις αναρωτηθεί ποτέ γιατί οι επισκέπτες σχολιάζουν τη μυρωδιά του σπιτιού σου – είτε θετικά είτε αρνητικά – ενώ εσύ δεν νιώθεις τίποτα; Γιατί κάποιος να μπει στο χώρο σου και να πει “μυρίζει κλεισούρα” ή “μυρίζει φαγητό”, κι εσύ να κοιτάς απορημένος, σίγουρος πως το σπίτι δεν μυρίζει καθόλου; Δεν είναι ότι είσαι απρόσεκτος ή ότι κάτι δεν πάει καλά με την όσφρησή σου. Αυτό που συμβαίνει είναι ένα απολύτως φυσιολογικό φαινόμενο του εγκεφάλου σου: έχεις γίνει nose blind.

Το φαινόμενο της «οσφρητικής τύφλωσης», γνωστό διεθνώς ως nose blindness, δεν είναι ασθένεια, αλλά φυσικός αμυντικός μηχανισμός του εγκεφάλου. Κάθε φορά που εισπνέεις μια μυρωδιά, οι οσφρητικοί υποδοχείς στη μύτη στέλνουν σήματα στον εγκέφαλο. Αν αυτή η μυρωδιά παραμένει σταθερή και δεν αλλάζει, ο εγκέφαλος σταματά να της δίνει σημασία. Με άλλα λόγια, αν ζεις μέσα σε μια μυρωδιά – ακόμη και αν είναι έντονη – πολύ σύντομα παύεις να τη μυρίζεις, γιατί ο εγκέφαλός σου αποφασίζει ότι δεν είναι “επικίνδυνη” ή “καινούρια” πληροφορία.

Αυτός ο μηχανισμός υπάρχει για καλό λόγο. Ο εγκέφαλος δεν μπορεί να επεξεργάζεται συνεχώς όλες τις αισθήσεις. Αν συνέχιζες να μυρίζεις έντονα τα ίδια αρώματα ξανά και ξανά, θα γινόταν βάρος για το νευρικό σου σύστημα. Αντί γι’ αυτό, φιλτράρει το φόντο και κρατά τις αισθήσεις σου σε εγρήγορση για τις αλλαγές. Αν για παράδειγμα μυρίζει συνέχεια τσιγάρο στο σαλόνι, ο εγκέφαλος το αγνοεί μετά από λίγη ώρα. Αν όμως ξεσπάσει φωτιά στην κουζίνα, θα εντοπίσεις αμέσως τη νέα μυρωδιά καπνού. Το σύστημα είναι σχεδιασμένο για να αντιδρά σε αυτό που αλλάζει, όχι σε αυτό που μένει.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η “ανοσία” στις μυρωδιές μπορεί να σε κάνει να χάνεις τον έλεγχο. Το σπίτι μπορεί να μυρίζει υγρασία, τηγανίλα ή κατοικίδιο, κι εσύ να μη το καταλαβαίνεις ποτέ. Γι’ αυτό και πολλοί κατασκευαστές αποσμητικών χώρου και προϊόντων καθαριότητας επενδύουν όχι απλώς στη μυρωδιά, αλλά στην εναλλαγή της. Αν κάτι αλλάζει συνεχώς ή ανανεώνεται, ο εγκέφαλος συνεχίζει να το αντιλαμβάνεται ως φρέσκο ή παρόν. Αν παραμένει ίδιο, το “εξαφανίζει”.

Η nose blindness είναι ιδιαίτερα ισχυρή στο ίδιο σου το σπίτι, στο αυτοκίνητο ή στον χώρο εργασίας σου, δηλαδή σε μέρη όπου περνάς πολλές ώρες. Εκεί, η όσφρησή σου προσαρμόζεται μόνιμα. Και γι’ αυτό, ενώ μπορεί να έχεις συνηθίσει τη μυρωδιά του σκύλου σου, του καναπέ ή των κουρτινών, κάποιος που μπαίνει για πρώτη φορά τα αντιλαμβάνεται όλα αμέσως. Εκείνος, δεν είναι nose blind. Εσύ είσαι.

Κι όμως, αυτή η σιωπηλή λειτουργία του εγκεφάλου είναι ένας από τους πιο έξυπνους τρόπους που διαθέτουμε για να επιβιώνουμε καθημερινά μέσα σε ένα περιβάλλον γεμάτο ερεθίσματα. Χάρη σε αυτή, μπορούμε να συγκεντρωθούμε, να αναγνωρίσουμε την αλλαγή και να αντιδράσουμε έγκαιρα όταν κάτι δεν πάει καλά. Απλώς την επόμενη φορά που θα μπεις σε ένα σπίτι και θα πεις “εδώ μυρίζει περίεργα”, να θυμάσαι ότι στο δικό σου… μπορεί να συμβαίνει ακριβώς το ίδιο – απλώς εσύ δεν το μυρίζεις πια.