Ανδρέας Μουστοξύδης: Φρόντισε τα ορφανά του 1821 και τον συνέτριψε η δολοφονία Καποδίστρια
Ο Ανδρέας Μουστοξύδης ανέλαβε τη φροντίδα των ορφανών του 1821, συνέβαλε στη δημιουργία εκπαιδευτικών θεσμών και έζησε τη δολοφονία του Καποδίστρια ως προσωπική τραγωδία.
Το 1830, σε μια Ελλάδα που δεν είχε προλάβει καλά καλά να συγκροτήσει σχολεία, ορφανά παιδιά έκαναν γυμναστικές επιδείξεις στην Αίγινα. Δεν ήταν γιορτή πλούσιων οικογενειών. Ήταν παιδιά της Επανάστασης, με τον Ανδρέα Μουστοξύδη πρόεδρο στο ίδρυμα που τα φρόντιζε.
Η ιστορία του Κερκυραίου λογίου είχε ξεκινήσει χρόνια πριν από εκείνη τη γιορτή.
Το 1827, ο Ιωάννης Καποδίστριας τού έγραφε από το Βερολίνο. Του ζητούσε να αναζητήσει ορφανά ελληνόπουλα που είχαν καταλήξει στην Ιταλία και να συντάξει κατάλογο με ονόματα, ηλικίες, τόπο καταγωγής, μόρφωση και διαγωγή. Κάθε παιδί είχε μια ιστορία. Το πρώτο βήμα ήταν να μη χαθεί μέσα στο χάος του πολέμου.
Ο Μουστοξύδης ακολούθησε τον Καποδίστρια στην Ελλάδα το 1828. Στο Ορφανοτροφείο της Αίγινας, που ιδρύθηκε το 1829, ανέλαβε την ευθύνη ενός ολόκληρου συγκροτήματος: σχολεία, τυπογραφείο, βιβλία, αρχαιότητες. Η φροντίδα των παιδιών σήμαινε και μόρφωση και προετοιμασία για εργασία, όχι απλώς στέγη.
Και γυμναστική. Τον Ιανουάριο του 1830 ο υπεύθυνος της φυσικής αγωγής ζητούσε όργανα για τους μαθητές, ακόμη και αλτήρες και δυναμόμετρα. Στις 9 Μαρτίου ο Μουστοξύδης καθιέρωσε εορτασμό της επετείου λειτουργίας του ιδρύματος, με βραβεύσεις μαθητών και γυμναστικές επιδείξεις. Έρευνα του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, βασισμένη σε ιστορικά έγγραφα, συνδέει αυτές τις εκδηλώσεις με τις απαρχές των οργανωμένων σχολικών γυμναστικών επιδείξεων στην Ελλάδα.
Στο ίδιο συγκρότημα συγκεντρώθηκαν βιβλία που θα γίνονταν ο πυρήνας της Εθνικής Βιβλιοθήκης. Η συλλογή αριθμούσε 1.018 τόμους δύο χρόνια μετά την ίδρυση του Ορφανοτροφείου. Ο Μουστοξύδης όρισε το ένα τρίτο να δοθεί σε σχολεία, το άλλο να κρατηθεί και το υπόλοιπο να πουληθεί για την αγορά νέων βιβλίων. Παράλληλα, συνέβαλε στη συγκέντρωση αρχαιοτήτων που αποτέλεσαν τη βάση του πρώτου αρχαιολογικού μουσείου.
Το 1831 ο Καποδίστριας δολοφονήθηκε.
Σε επιστολή προς τον Αιμίλιο Τυπάλδο, ο Μουστοξύδης έγραψε: «Εδώ και δώδεκα μέρες ζω μόνο με πόνο και κλάμα». Η απώλεια ήταν προσωπική, αλλά και πολιτική. Ο άνθρωπος που του είχε εμπιστευτεί τα παιδιά, τα σχολεία και τη δημιουργία των νέων θεσμών δεν υπήρχε πια.
Το 1833 επέστρεψε στην Κέρκυρα, όπου συνέχισε την πολιτική και πνευματική του δραστηριότητα. Πέθανε το 1860. Τάφηκε στη Μονή Πλατυτέρας, κοντά στον τάφο του Καποδίστρια.
