Γιατί υπάρχουν τόσα πολλά διαφορετικά είδη πρίζας στον κόσμο, τόσο δύσκολο είναι να συνεννοηθούμε μεταξύ μας;

Σε έναν κόσμο που μπορείς να επικοινωνήσεις με βιντεοκλήση στην άλλη άκρη του πλανήτη μέσα σε δευτερόλεπτα, είναι σχεδόν ειρωνικό το ότι όταν φτάνεις σε μια ξένη χώρα, δεν μπορείς καν να φορτίσεις το κινητό σου χωρίς αντάπτορα. Από τις παχιές βρετανικές πρίζες τύπου G μέχρι τις λεπτές και κομψές ευρωπαϊκές τύπου C, και από τις αμερικανικές Α και Β μέχρι τις περίεργες παραλλαγές σε Νότια Αφρική, Ινδία, Κίνα και Βραζιλία, ο χάρτης των πριζών μοιάζει περισσότερο με γεωπολιτικό μωσαϊκό παρά με παγκόσμιο πρότυπο. Πώς φτάσαμε όμως εδώ;

Η ιστορία ξεκινά τον 19ο αιώνα, όταν ο ηλεκτρισμός μπήκε δειλά στα σπίτια. Τότε, δεν υπήρχε ανάγκη για ενοποίηση. Κάθε χώρα αναπτυσσόταν με δική της τεχνογνωσία και προτεραιότητες. Οι πρώτες ηλεκτρικές συσκευές συνδέονταν απευθείας στα καλώδια με καλώδια και διακόπτες. Η πρίζα, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, εμφανίστηκε ως λύση ασφάλειας, όχι ως παγκόσμιος μηχανισμός. Ο Harvey Hubbell στις ΗΠΑ κατοχύρωσε την πρώτη αποσπώμενη πρίζα το 1904, αλλά ήδη η Ευρώπη ακολουθούσε άλλες γραμμές. Οι εταιρείες και τα κράτη εφάρμοζαν τις δικές τους λογικές: βίδες, στρογγυλές επαφές, επίπεδες ακίδες, τρεις πόλοι, δύο πόλοι, γείωση ή χωρίς γείωση.

Καθώς ο ηλεκτρισμός επεκτεινόταν, οι πατέντες των εταιρειών και οι εθνικές προδιαγραφές εμπόδιζαν την ενοποίηση. Η Βρετανία, για παράδειγμα, υιοθέτησε τις γνωστές ογκώδεις πρίζες τύπου G μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, για λόγους ασφάλειας – ήταν οι πρώτες που περιλάμβαναν ασφάλεια μέσα στο φις. Άλλες χώρες ακολούθησαν πιο απλές λογικές, με τις λεπτές ευρωπαϊκές πρίζες τύπου C να κυριαρχούν στις ηπειρωτικές χώρες. Το πρόβλημα ήταν πως κάθε χώρα επένδυσε μαζικά στις υποδομές της, κάνοντας μελλοντική εναρμόνιση εξαιρετικά δαπανηρή και περίπλοκη.

Το αποτέλεσμα σήμερα είναι χαοτικό: υπάρχουν πάνω από 14 τύποι πριζών διεθνώς. Κάθε μία με δικά της τεχνικά χαρακτηριστικά, ένταση, τάση και διάμετρο. Οι ΗΠΑ λειτουργούν στα 110V, ενώ η Ευρώπη στα 220-240V. Αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί ένας αντάπτορας – χρειάζεσαι και μετασχηματιστή σε πολλές περιπτώσεις. Οι ταξιδιώτες κουβαλούν πλέον πολυεργαλεία ρεύματος, που μοιάζουν περισσότερο με σύγχρονες ζώνες επιβίωσης παρά με απλό βύσμα.

Ακόμα και οι παγκόσμιοι οργανισμοί έχουν αποτύχει να επιβάλουν μια ενοποίηση. Ο Διεθνής Ηλεκτροτεχνικός Οργανισμός (IEC) προσπάθησε το 1986 να προτείνει τον τύπο N, έναν καθολικό τύπο πρίζας, αλλά ελάχιστες χώρες τον υιοθέτησαν. Οι λόγοι είναι τόσο οικονομικοί όσο και πολιτικοί. Καμία χώρα δεν θέλει να καταργήσει δισεκατομμύρια υπάρχοντες μηχανισμούς. Καμία βιομηχανία δεν θέλει να επενδύσει μαζικά σε προσαρμογές. Το αποτέλεσμα είναι ότι η ενοποίηση έμεινε όνειρο στα χαρτιά, ενώ η πραγματικότητα παραμένει κατακερματισμένη.

Το πιο εντυπωσιακό όμως είναι ότι πίσω από τις πρίζες κρύβεται ένας πολιτισμικός χάρτης. Το είδος πρίζας που χρησιμοποιεί μια χώρα φανερώνει την τεχνολογική της ιστορία, τις εμπορικές της σχέσεις, ακόμη και την πρώιμη επιρροή αποικιακών δυνάμεων. Η Ινδία, για παράδειγμα, χρησιμοποιεί βρετανικού τύπου πρίζες λόγω αποικιοκρατίας. Η Κορέα χρησιμοποιεί ευρωπαϊκές λόγω της γερμανικής βοήθειας στη δεκαετία του ’60. Η Βραζιλία έχει δική της παραλλαγή του IEC τύπου N, που όμως δεν συμβαδίζει ακριβώς με κανέναν άλλο.

Το ερώτημα γιατί δεν έχουμε ενιαίο πρότυπο δεν είναι τεχνικό. Είναι βαθιά ανθρώπινο. Είναι το ίδιο ερώτημα που τίθεται για τις γλώσσες, τις μεζούρες, τις πλευρές οδήγησης. Η πρίζα έγινε ένα από τα πιο απτά σύμβολα της παγκόσμιας έλλειψης συμφωνίας. Και όσο και αν μας εκνευρίζει όταν ξεχνάμε τον αντάπτορα σε ταξίδι, μας υπενθυμίζει ότι ο κόσμος δεν έχει φτιαχτεί από έναν άνθρωπο, αλλά από δισεκατομμύρια διαφορετικές αποφάσεις, ανάγκες και διαδρομές.