Γιατί μερικοί άνθρωποι ξυπνάνε αμέσως μόλις χτυπήσει το ξυπνητήρι, ενώ άλλοι πατάνε σνούζ δέκα φορές;

Υπάρχει ένα φαινόμενο που διχάζει την ανθρωπότητα: ξυπνητήρι. Για κάποιους, χτυπά και σηκώνονται με ακρίβεια στρατιωτική. Για άλλους, είναι μόνο η πρώτη από επτά αναβολές μέχρι να σηκωθούν σαν ζόμπι. Τι είναι αυτό που κάνει κάποιους να πετάγονται από το κρεβάτι και άλλους να βυθίζονται ξανά στο μαξιλάρι σαν να μην πέρασε λεπτό;

Η απάντηση είναι πολύ πιο σύνθετη από το "είναι θέμα θέλησης". Η επιστήμη δείχνει ότι υπάρχουν βιολογικές, νευρολογικές και ψυχολογικές διαφορές πίσω από αυτή την καθημερινή μας μάχη με το ξυπνητήρι.

Ο πρώτος και μεγαλύτερος παράγοντας είναι ο κιρκαδικός ρυθμός – το εσωτερικό μας ρολόι. Κάποιοι άνθρωποι είναι γενετικά προγραμματισμένοι να ξυπνούν νωρίς. Τους λέμε "πρωινούς τύπους". Οι άλλοι – οι "νυχτερινοί τύποι" – έχουν το βιολογικό τους peak αργά το απόγευμα. Αν ένας νυχτερινός τύπος πρέπει να ξυπνήσει στις 7, είναι σαν να του ζητάς να ξυπνήσει στις 4 τα χαράματα. Γιατί; Γιατί το ρολόι του λέει ότι δεν είναι ακόμα ώρα.

Δεύτερος παράγοντας: ποιότητα ύπνου και φάσεις ύπνου. Ο ύπνος έχει κύκλους. Αν ξυπνήσεις στο τέλος ενός κύκλου, το σώμα σου είναι έτοιμο. Αν όμως σε πετύχει το ξυπνητήρι στη μέση του βαθέως ύπνου, το σώμα και ο εγκέφαλος αντιδρούν σαν να ξυπνάς από κώμα. Οι "τυχεροί" ξυπνούν φυσικά λίγο πριν το ξυπνητήρι, στο σωστό σημείο του κύκλου.

Υπάρχει όμως και νευρολογική συνήθεια. Αν για χρόνια ξυπνάς συγκεκριμένη ώρα, ο εγκέφαλος προσαρμόζεται. Ο υποθάλαμος, που ρυθμίζει το ξύπνημα, αρχίζει να “προθερμαίνεται” λίγο πριν χτυπήσει το ρολόι. Εκκρίνεται κορτιζόλη, αυξάνεται η θερμοκρασία του σώματος, το μυαλό ετοιμάζεται. Αυτό δεν γίνεται σε όσους έχουν αστάθεια στο ωράριό τους ή δεν κοιμούνται επαρκώς.

Τέλος, υπάρχει και ψυχολογικός παράγοντας. Αν ξέρεις ότι πρέπει να σηκωθείς ντε και καλά για να πας σε κάτι σημαντικό (π.χ. πτήση, παρουσίαση, πανελλήνιες), το σώμα σου μπορεί να σε ξυπνήσει από μόνο του. Αν όμως δεν έχεις ισχυρό εσωτερικό κίνητρο, τότε ο εγκέφαλος... συνεργάζεται με το πάπλωμα.

Και κάτι ακόμα: το snooze είναι παγίδα. Κάθε φορά που πατάς αναβολή, ξεκινά ένας νέος, ελλιπής κύκλος ύπνου που σε βγάζει πιο κουρασμένο από πριν. Γι’ αυτό, οι σούπερ ξύπνιοι τύποι λένε: μία φορά χτυπάει – και σηκώνομαι. Και έχουν δίκιο.