Ο Έλληνας που ζωγράφισε το αριστούργημα του αιώνα, αλλά τους πήγε στα δικαστήρια για να πληρωθεί

Το 1586, στην καρδιά του Τολέδο, ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος κλήθηκε να ζωγραφίσει ένα έργο που θα κοσμούσε την εκκλησία του Αγίου Θωμά. Δεν ήταν οποιοδήποτε έργο. Επρόκειτο για τη μεταθανάτια τιμή ενός τοπικού ευεργέτη, του Δον Γκονθάλο Ρουίθ ντε Τολέδο, γνωστού ως Κόμη Οργκάθ. Η επιτροπή του ναού ήθελε κάτι συγκλονιστικό, αντάξιο της μνήμης του άντρα που, σύμφωνα με τον θρύλο, είχαν κατέβει άγιοι από τον ουρανό για να θάψουν.

Ο El Greco έβαλε τα πάντα σε αυτό το έργο. Χρώμα, κίνηση, θεϊκή λάμψη, πορτρέτα αριστοκρατών, μοναχών, ακόμα και του ίδιου του εαυτού του και του γιου του. Το επάνω μέρος έδειχνε τον παράδεισο, το κάτω την ταφή – με εντυπωσιακή τεχνική και μια από τις πιο θεατρικές αποδόσεις της μετά θάνατον ζωής στην ιστορία της δυτικής τέχνης.

Όταν όμως ολοκλήρωσε το έργο, ξεκίνησε το πραγματικό δράμα. Ο Θεοτοκόπουλος ζήτησε 1.200 δουκάτα. Η επιτροπή σάστισε. Ήταν υπερβολικό ποσό, ακόμα και για έργο τέτοιας φήμης. Προσπάθησαν να διαπραγματευτούν. Ο El Greco αρνήθηκε να κάνει πίσω. Για εκείνον, το έργο δεν ήταν μια ακόμα τοιχογραφία – ήταν η δική του Δευτέρα Παρουσία.

Η σύγκρουση κλιμακώθηκε. Οι υπεύθυνοι αρνήθηκαν να του δώσουν όλο το ποσό. Εκείνος απάντησε με νομικά μέσα. Κατέθεσε αγωγή και ζήτησε να εκτιμηθεί το έργο από ανεξάρτητους καλλιτέχνες. Η εκτίμηση έγινε. Του αναγνωρίστηκε μεν υψηλή καλλιτεχνική αξία, αλλά όχι το ποσό που απαιτούσε.

Η διαμάχη κράτησε χρόνια. Ο El Greco, περήφανος για την τέχνη του, προτίμησε να χάσει πιθανά μελλοντικά έργα στον ναό, παρά να δεχτεί μείωση στην αξία του. Δεν ήταν μόνο χρήματα – ήταν θέμα αρχής. Πίστευε πως η τέχνη πρέπει να πληρώνεται όπως της αξίζει. Η «Ταφή του Κόμη Οργκάθ» τελικά έμεινε στη θέση της και έγινε ένα από τα πιο διάσημα έργα στην ιστορία της ισπανικής ζωγραφικής.

Ο Κρητικός ζωγράφος είχε καταφέρει το ακατόρθωτο: να φέρει το πνεύμα του Βυζαντίου, την ψυχή της Αναγέννησης και τον δικό του μυστικισμό σε έναν πίνακα. Αλλά για να πληρωθεί, χρειάστηκε να μπει στην πιο πεζή σφαίρα του ανθρώπινου κόσμου – τις δικαστικές αίθουσες.