Το ποίημα «Το Δένδρο της δάφνης» της Ευαγγελίας Κ. Λάππα και ο ήρωας που έμεινε εγκλωβισμένος στην Ιστορία
Η δόξα συγκρούεται με τη διχόνοια και η Ιστορία αφήνει ανοιχτή την τελική κρίση για έναν ήρωα βαθιά εγκλωβισμένο.
Υπάρχουν πρόσωπα που περνούν στην Ιστορία μέσα από τις νίκες τους και άλλα που τελικά κρίνονται και για όσα συνέβησαν όταν οι συνθήκες έγιναν μεγαλύτερες από τους ίδιους. Πάνω σε αυτήν ακριβώς τη λεπτή γραμμή κινείται το ποίημα «Το δένδρο της δάφνης (Ο εγκλωβισμένος ήρωας)» της Ευαγγελίας Λάππα, το οποίο φέρει ημερομηνία 13 Αυγούστου 2026.
Η δημιουργός καταπιάνεται με ένα από τα πιο δύσκολα κεφάλαια της ελληνικής ιστορικής μνήμης, τη διχόνοια και τη θέση των ανθρώπων που βρέθηκαν στο εσωτερικό της. Δεν κατονομάζει τον ήρωά της. Τον αφήνει σκόπιμα χωρίς όνομα, δίνοντας μεγαλύτερο βάρος στο ίδιο το δίλημμα που θέτει το ποίημα.
Πρόκειται για έναν άνθρωπο που είχε ήδη συνδέσει την πορεία του με τη νίκη, την ανδρεία και την προσφορά. Έναν ήρωα που είχε δοκιμαστεί στα πεδία των μαχών και είχε κερδίσει τη δική του θέση στη συλλογική μνήμη πριν βρεθεί αντιμέτωπος με μια εντελώς διαφορετική μάχη.
Εκεί βρίσκεται και ο πυρήνας του έργου της Ευαγγελίας Λάππα.
Ο ήρωας δεν παρουσιάζεται ως άνθρωπος που αναζήτησε τη σύγκρουση. Αντίθετα, το ποίημα τον τοποθετεί μέσα σε μια ιστορική δίνη στην οποία, σύμφωνα με τη δική του οπτική, οδηγήθηκε χωρίς να το επιθυμεί. Η φράση «χωρίς εσύ να θέλεις είχες μπει» δίνει ουσιαστικά το κλειδί για την ανάγνωση ολόκληρου του έργου.
Η δάφνη γίνεται το σημαντικότερο σύμβολο του ποιήματος. Αντιπροσωπεύει τη δόξα, την τιμή, τις νίκες και όσα είχε κατακτήσει προηγουμένως ο ήρωας.
Πάνω σε αυτό το δέντρο εμφανίζεται στη συνέχεια το «ξένο μπόλι».
Τα αγκάθια του ασπάλαθου αρχίζουν να φυτρώνουν εκεί όπου προηγουμένως υπήρχε η δάφνη. Η εικόνα είναι δυνατή ακριβώς επειδή λειτουργεί σαν μεταφορά για την αλλοίωση μιας υστεροφημίας. Κάτι ξένο έρχεται να προστεθεί σε μια ήδη διαμορφωμένη πορεία και από εκείνο το σημείο όλα αρχίζουν να κρίνονται διαφορετικά.
Η Λάππα δεν επιχειρεί να εξαφανίσει την ευθύνη μέσα από τους στίχους της. Αντίθετα, αφήνει διαρκώς ερωτήματα.
Μπορούσε ο ήρωας να αντιδράσει;
Μπορούσε να αποτρέψει όσα συνέβαιναν;
Ήταν πραγματικά εγκλωβισμένος ή η σιωπή του μετατράπηκε κάποια στιγμή σε βάρος που δεν μπορούσε πλέον να αποτινάξει;
Αυτό ακριβώς κάνει το ποίημα περισσότερο ενδιαφέρον από έναν απλό ύμνο σε ένα ιστορικό πρόσωπο. Η δημιουργός δεν οδηγεί τον αναγνώστη σε μια εύκολη αθώωση. Τον βάζει απέναντι στο δύσκολο ερώτημα της ιστορικής ευθύνης.
Οι αναφορές σε πληγές, φωτιά, σίδερο και ανθρώπους που σύρονται μέσα στη σύγκρουση σκληραίνουν σταδιακά την εικόνα. Ο αρχικός κόσμος της δόξας και της ανδρείας υποχωρεί. Στη θέση του εμφανίζεται ένας κόσμος διχασμένος, βίαιος και βαθιά τραυματισμένος.
Εκεί ο ήρωας καλείται να προστατεύσει τις αξίες με τις οποίες είχε ταυτιστεί σε ολόκληρη την προηγούμενη ζωή του.
Και εκεί αρχίζει η πραγματική δοκιμασία.
Η δημιουργός επιστρέφει δύο φορές στην «ευωδία» που δεν μπορεί να σβήσει. Πρόκειται για μία καθαρή αναφορά σε όσα θεωρεί ότι διασώζονται από την προηγούμενη πορεία του ήρωα. Οι αξίες, η ανδρεία και η ψυχή του δεν εξαφανίζονται αυτομάτως επειδή ακολούθησε μια σκοτεινή ιστορική περίοδος.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η κρίση τελειώνει εκεί.
Στο τελευταίο μέρος του ποιήματος η Ιστορία αναλαμβάνει πλέον τον τελικό ρόλο. Η Ευαγγελία Κ. Λάππα αφήνει ανοιχτή την πιο δύσκολη ερώτηση του έργου. Αν ένας άνθρωπος παραμένει δεμένος μέσα στις περιστάσεις και στη σιωπή του, πόσο μπορεί να απαλλαγεί από όσα συνέβησαν γύρω του;
Η απάντηση δεν δίνεται.
Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο στοιχείο στο «Δένδρο της δάφνης».
Ο «εγκλωβισμένος ήρωας» δεν κατονομάζεται μέσα στο υλικό που συνοδεύει το ποίημα. Η επιλογή αυτή επιτρέπει στο έργο να ξεπεράσει την ιστορία ενός συγκεκριμένου προσώπου και να αγγίξει μια πολύ ευρύτερη ελληνική πραγματικότητα. Εκείνη των ανθρώπων που τιμήθηκαν ως ήρωες και αργότερα βρέθηκαν μέσα σε εμφύλιες, πολιτικές ή εθνικές συγκρούσεις οι οποίες σημάδεψαν και τη δική τους υστεροφημία.
Το τέλος είναι σκληρό.
«Μα ποιος θέλει να σε τιμήσει πια; Μόνον στα ουράνια εκεί ψηλά;»
Μέσα σε δύο μόνο στίχους η δάφνη του πρώτου μέρους έχει πλέον δώσει τη θέση της στην απομόνωση. Ο άνθρωπος που κάποτε γνώρισε την αναγνώριση μένει αντιμέτωπος με την αμφισβήτηση και με μια Ιστορία που δεν έχει ακόμη αποφασίσει οριστικά πού θα τον τοποθετήσει.
Το «Δένδρο της δάφνης (Ο εγκλωβισμένος ήρωας)» είναι έργο της Ευαγγελίας Κ. Λάππα και φέρει ημερομηνία 13 Αυγούστου 2026. Το ποίημα έχει επίσης μελοποιηθεί, δίνοντας στους στίχους του και μουσική διάσταση.
Διαβάστε εδώ ολόκληρο το ποίημα.
