Γιατί οι Γάλλοι προσπάθησαν να κάνουν τη μέρα να έχει 10 ώρες, με 100 λεπτά και 100 δευτερόλεπτα

Στα τέλη του 1793, μέσα στην ένταση της Γαλλικής Επανάστασης, όσοι κρατούσαν τότε την εξουσία δεν ήθελαν μόνο να αλλάξουν βασιλιά, νόμους και σύμβολα. Ήθελαν να αλλάξουν κάτι πιο βαθύ, τον ίδιο τον ρυθμό της ζωής. Έτσι έπεσε στο τραπέζι η ιδέα η μέρα να μην έχει πια 24 ώρες αλλά 10, με κάθε ώρα να χωρίζεται σε 100 λεπτά και κάθε λεπτό σε 100 δευτερόλεπτα. Δεν το έβλεπαν σαν τεχνική ιδιορρυθμία. Ήταν μέρος πολιτικού σχεδίου.

Οι επαναστάτες πίστευαν πως το παλιό καθεστώς είχε αφήσει το σημάδι του παντού. Στη θρησκεία, στο ημερολόγιο, στις γιορτές, ακόμα και στον τρόπο που μετρούσε ο κόσμος τον χρόνο. Το νέο κράτος ήθελε να κόψει κάθε δεσμό με τη μοναρχία και την Καθολική Εκκλησία. Γι’ αυτό έφτιαξε νέο ημερολόγιο, πήρε ως αρχή του νέου κόσμου την 22α Σεπτεμβρίου 1792, όταν ανακηρύχθηκε η Δημοκρατία, και έδωσε στους μήνες ονόματα από τη φύση αντί για αγίους και θρησκευτικές γιορτές. Ήταν μια κίνηση αποχριστιανοποίησης, αλλά και μια προσπάθεια να στηθεί από την αρχή η καθημερινότητα με πιο λογικούς όρους.

Το δεκαδικό ρολόι ταίριαζε απόλυτα σε αυτή τη σκέψη. Η Επανάσταση έσπρωχνε γενικά ό,τι βασιζόταν στο 10. Την ίδια περίοδο προχωρούσε και το μετρικό σύστημα σε μήκος και βάρος. Στο μυαλό των επαναστατών, ο παλιός κόσμος ήταν γεμάτος μπερδεμένες μονάδες, τοπικές συνήθειες και εκκλησιαστικά κατάλοιπα. Ο καινούριος έπρεπε να είναι πιο καθαρός, πιο ίσος και πιο μετρήσιμος. Ένα σύστημα με 10 ώρες, 100 λεπτά και 100 δευτερόλεπτα τους φαινόταν πιο λογικό από το 24 και το 60 που είχαν μείνει από παλιότερες εποχές.

Το σχέδιο δεν έμεινε μόνο στη θεωρία. Η νέα μέτρηση του χρόνου μπήκε επίσημα στη ζωή της Γαλλίας στα τέλη του 1793. Φτιάχτηκαν ρολόγια τοίχου και τσέπης με διπλή ένδειξη, ώστε να φαίνεται μαζί το παλιό και το νέο σύστημα. Μερικά σώζονται ακόμη σε μουσεία, πράγμα που δείχνει ότι η Επανάσταση έφτασε μέχρι την πράξη. Δεν προσπάθησε μόνο να αλλάξει τον τρόπο σκέψης. Πήγε να αλλάξει και το ίδιο το ρολόι που κοιτούσε ο κόσμος.

Γιατί το δεκαδικό ρολόι απέτυχε στην πράξη

Εκεί όμως άρχισαν τα δύσκολα. Το 24ωρο μπορεί να μην είναι τέλειο μαθηματικά, αλλά ο κόσμος το ήξερε και ζούσε με αυτό. Στο νέο σύστημα, μια δεκαδική ώρα κρατούσε 144 σημερινά λεπτά και ένα δεκαδικό λεπτό86,4 σημερινά δευτερόλεπτα. Όλα είχαν αλλάξει, χωρίς αυτό να κάνει τη ζωή πιο απλή για τον απλό άνθρωπο. Έπρεπε στην ουσία να μάθει την ώρα από την αρχή.

Μεγάλο πρόβλημα ήταν και η εβδομάδα. Το νέο ημερολόγιο χώριζε τον μήνα σε τρεις κύκλους των 10 ημερών, τις λεγόμενες δεκάδες, και η μέρα ανάπαυσης ερχόταν τη δέκατη. Αυτό σήμαινε ότι ο εργάτης δεν ξεκουραζόταν πια μετά από έξι μέρες δουλειάς, αλλά μετά από εννέα. Εκεί το σχέδιο έπεσε πάνω στη συνήθεια, στο σώμα και στην κούραση. Το κράτος μπορούσε να αλλάξει όσα γράφονταν στο χαρτί. Δεν μπορούσε τόσο εύκολα να αλλάξει τις αντοχές του κόσμου.

Υπήρχε και κάτι ακόμα. Ο χρόνος δεν είναι μόνο αριθμοί. Είναι κοινή συμφωνία. Για να σταθεί ένα νέο ρολόι, πρέπει να το δεχτούν όλοι, από τις αγορές και τα δικαστήρια μέχρι τα καράβια, τις καμπάνες και τα σπίτια. Το μετρικό σύστημα τελικά επικράτησε γιατί έλυνε πραγματικά προβλήματα στο εμπόριο, στην επιστήμη και στη βιομηχανία. Η δεκαδική ώρα δεν έδινε κάτι ανάλογο στην καθημερινή ζωή. Ζητούσε μεγάλη προσαρμογή χωρίς να προσφέρει κάτι που να φαίνεται αμέσως χρήσιμο.

Γι’ αυτό και το πείραμα κράτησε λίγο. Η υποχρεωτική χρήση της δεκαδικής ώρας σταμάτησε στις 7 Απριλίου 1795, περίπου δεκαεπτά μήνες μετά την επίσημη εισαγωγή της, αν και σε ορισμένες πόλεις συνέχισε για λίγο ακόμη. Το επαναστατικό ημερολόγιο έμεινε περισσότερο, αλλά και αυτό καταργήθηκε αργότερα από τον Ναπολέοντα και η Γαλλία γύρισε στο Γρηγοριανό ημερολόγιο την 1η Ιανουαρίου 1806.