Η ελληνική βουβή ταινία που θεωρούσαμε χαμένη αλλά βρέθηκε τυχαία στη Γαλλία

Για δεκαετίες, οι «Απάχηδες των Αθηνών» θεωρούνταν ένα από τα μεγαλύτερα πολιτιστικά χαμένα κομμάτια του ελληνικού κινηματογράφου. Μια από τις λίγες σωζόμενες βουβές ταινίες της προπολεμικής περιόδου, γυρισμένη το 1930, που συνδύαζε αστική λαϊκή όπερα, χιούμορ και εικόνες από μια Αθήνα που πια δεν υπάρχει. Κι όμως, παρά τη σημασία της, κανείς δεν ήξερε αν υπήρχε ακόμα αντίγραφο. Η ταινία φαινόταν να έχει χαθεί, σαν τόσες άλλες του μεσοπολέμου.

Η ταινία βασίστηκε στο ομώνυμο έργο του Νίκου Χατζόπουλου και του Νίκου Χατζηαποστόλου, και καταγράφει τις περιπέτειες μιας παρέας «απάχηδων» — φτωχοδιάβολων, ερωτευμένων και ονειροπόλων στις γειτονιές της Πλάκας και του Ψυρρή. Ήταν μια κινηματογραφική μεταφορά που κατάφερε να αποτυπώσει τη λαϊκή αθηναϊκή ψυχή της εποχής, προτού καν ο ήχος εδραιωθεί στο ελληνικό σινεμά.

Μετά την πρώτη της προβολή, η ταινία χάθηκε. Οι αποθήκες που στέγαζαν τα φιλμ καταστράφηκαν ή εγκαταλείφθηκαν. Οι ελπίδες για διάσωση εξανεμίστηκαν. Η μόνη μνήμη που απέμενε ήταν το όνομα σε παλιά κινηματογραφικά αρχεία. Μέχρι που ένα απίθανο γεγονός ανατρέπει την ιστορία.

Σε αρχείο κοντά στη Λυών της Γαλλίας, εντοπίζεται αντίγραφο της ταινίας καταχωρημένο με γαλλικό τίτλο. «Apaches d’Athènes». Κανείς δεν είχε καταλάβει πως πρόκειται για την ελληνική βωβή ταινία. Το φιλμ ήταν σε καλή κατάσταση και η ανακάλυψη έφερε ρίγη συγκίνησης. Ένα κομμάτι της προπολεμικής Ελλάδας επιστρέφει μετά από σχεδόν έναν αιώνα.

Η ταινία αποκαταστάθηκε με προσοχή και προβλήθηκε ξανά, χαρίζοντας στο κοινό την εμπειρία του ελληνικού σινεμά όπως ήταν στα πρώτα του βήματα. Μουσική συνοδεία από πιάνο, μεσοπολεμικά πλάνα της Αθήνας και αυθεντικοί χαρακτήρες της λαϊκής τάξης, σε μια εποχή που ο κινηματογράφος έψαχνε ακόμα τι ακριβώς είναι.

Δεν είναι η πρώτη ελληνική βουβή ταινία. Είχαν προηγηθεί έργα όπως ο «Γολγοθάς» ή τα δραματοποιημένα επίκαιρα του 1906. Όμως είναι μια από τις σημαντικότερες σωζόμενες και από τις ελάχιστες του μεσοπολέμου που ξαναβλέπουμε σήμερα. Και μόνο το γεγονός ότι βρέθηκε κατά τύχη, κάνει την ιστορία της σχεδόν κινηματογραφική από μόνη της.