Τι μετρά περισσότερο σήμερα όταν κάποιος επιλέγει σπουδές στην Ελλάδα;

Η επιλογή σπουδών υπήρξε πάντοτε μία από τις πρώτες μεγάλες αποφάσεις της ενήλικης ζωής. Για πολλές δεκαετίες, ωστόσο, στην Ελλάδα η συζήτηση γύρω από αυτή την απόφαση ήταν αρκετά περιορισμένη. Το ενδιαφέρον επικεντρωνόταν σχεδόν αποκλειστικά στην εισαγωγή σε μια σχολή και πολύ λιγότερο σε όσα ακολουθούσαν: στο περιεχόμενο των σπουδών, στην ποιότητα του προγράμματος, στην αναγνώριση του τίτλου και, τελικά, στη δυνατότητα του αποφοίτου να μετατρέψει τη γνώση που απέκτησε σε πραγματική επαγγελματική προοπτική.

Σήμερα τα πράγματα είναι πιο σύνθετα. Και, ίσως, πιο απαιτητικά. Ο νέος που επιλέγει τις σπουδές του βρίσκεται μπροστά σε πολύ περισσότερες δυνατότητες, αλλά ταυτόχρονα οφείλει να κάνει πολύ περισσότερες ερωτήσεις.

Το πτυχίο δεν είναι μόνο ένας τίτλος

Το πρώτο ουσιαστικό ερώτημα αφορά το ίδιο το πανεπιστήμιο. Ποιος οργανώνει τις σπουδές; Ποιος έχει την ακαδημαϊκή ευθύνη; Ποιος απονέμει τελικά τον τίτλο;

Οι ερωτήσεις αυτές δεν είναι τυπικές. Ένα πρόγραμμα σπουδών αποκτά το πραγματικό του βάρος από το πανεπιστήμιο που βρίσκεται πίσω από αυτό, από τη διάρκεια και τη συνέπεια της ακαδημαϊκής του παρουσίας, από τη δομή του προγράμματος και από το επίπεδο των απαιτήσεων που θέτει στους φοιτητές του.

Είναι λοιπόν διαφορετικό να επιλέγει κανείς μια σχολή επειδή απλώς του είναι οικεία και διαφορετικό να γνωρίζει εξαρχής ποιος ακριβώς θα απονείμει το πτυχίο του και τι αντιπροσωπεύει αυτός ο τίτλος στον ακαδημαϊκό και επαγγελματικό κόσμο.

Εξίσου σημαντική είναι η αναγνώριση

Εδώ βρίσκεται ίσως ένα από τα πιο παρεξηγημένα σημεία της συζήτησης για την ανώτατη εκπαίδευση στην Ελλάδα. Ένα πτυχίο έχει ασφαλώς μορφωτική αξία, όμως για τον νέο άνθρωπο που επενδύει χρόνια από τη ζωή του στις σπουδές, υπάρχει και ένα απολύτως πρακτικό ερώτημα: τι θα μπορεί να κάνει επαγγελματικά όταν αποφοιτήσει;

Η απάντηση δεν μπορεί να δίνεται εκ των υστέρων.

Πριν από την εγγραφή σε οποιοδήποτε πρόγραμμα, ο υποψήφιος χρειάζεται να γνωρίζει ποια είναι η θεσμική θέση του τίτλου, ποιες διαδικασίες επαγγελματικής αναγνώρισης προβλέπονται και αν υπάρχουν ήδη απόφοιτοι που έχουν ακολουθήσει επιτυχώς αυτή τη διαδρομή.

Αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε σπουδές που συνδέονται άμεσα με συγκεκριμένο επάγγελμα. Στη Νομική, στη Φυσική Αγωγή και σε άλλους αντίστοιχους κλάδους, η σχέση ανάμεσα στο πτυχίο και στην επαγγελματική δυνατότητα δεν αποτελεί υποσημείωση. Αποτελεί μέρος της ίδιας της επιλογής.

Η Ελλάδα δεν είναι πια αποκομμένη από τον ευρωπαϊκό ακαδημαϊκό χώρο

Υπάρχει, όμως, και μία ακόμη μεγάλη αλλαγή. Για πολλές οικογένειες, επί δεκαετίες, η επιθυμία για σπουδές σε ευρωπαϊκό πανεπιστήμιο σήμαινε αναγκαστικά μετανάστευση του παιδιού στο εξωτερικό. Μαζί με αυτήν έρχονταν το κόστος κατοικίας, η μετακίνηση, η καθημερινή διαβίωση και μια συνολική οικονομική επιβάρυνση που συχνά ξεπερνούσε κατά πολύ τα ίδια τα δίδακτρα.

Σήμερα αυτή η εξίσωση δεν είναι πάντοτε η ίδια.

Η δυνατότητα να πραγματοποιεί κάποιος στην Ελλάδα σπουδές που συνδέονται οργανικά με ευρωπαϊκό πανεπιστήμιο δημιουργεί μια διαφορετική πραγματικότητα. Ο φοιτητής μπορεί να παραμένει στον τόπο του και στο οικογενειακό του περιβάλλον, χωρίς αυτό να σημαίνει αναγκαστικά ότι εγκαταλείπει την προοπτική ενός τίτλου ευρωπαϊκού πανεπιστημίου.

Και εδώ ακριβώς αρχίζει να αποκτά μεγαλύτερη σημασία το ερώτημα «πού σπουδάζω» σε σχέση με το απλούστερο «μένω ή φεύγω από την Ελλάδα».

Η ουσία βρίσκεται στον συνδυασμό

Αν επιχειρούσαμε να συνοψίσουμε όσα πρέπει να εξετάζει σήμερα ένας υποψήφιος, θα καταλήγαμε σε τέσσερα βασικά στοιχεία: ποιο πανεπιστήμιο απονέμει τον τίτλο, τι ακριβώς διδάσκεται, ποια επαγγελματική προοπτική δημιουργεί το πτυχίο και με ποιους όρους μπορεί κάποιος να πραγματοποιήσει αυτές τις σπουδές.

Όταν αυτά συνυπάρχουν, τότε η εκπαιδευτική επιλογή παύει να βασίζεται μόνο στο κύρος μιας ονομασίας ή στη συνήθεια προηγούμενων γενεών και γίνεται περισσότερο συνειδητή.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το IdEF, που έχει οικοδομήσει εδώ και δεκαετίες τη λειτουργία του γύρω από τη συνεργασία με το δημόσιο γαλλικό Université Sorbonne Paris Nord. Στις σπουδές Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού, οι φοιτητές εγγράφονται στο γαλλικό πανεπιστήμιο και ο πανεπιστημιακός τίτλος απονέμεται από αυτό, ενώ στη Νομική υπάρχει πλέον πολυετής εμπειρία αποφοίτων που ακολούθησαν τη διαδικασία επαγγελματικής αναγνώρισης στην Ελλάδα.

Δεν είναι απαραίτητο, επομένως, η συζήτηση για τις σπουδές να εγκλωβίζεται συνεχώς στο δίλημμα «δημόσιο ή ιδιωτικό». Είναι πολύ περισσότερο χρήσιμο να εξετάζουμε την ουσία κάθε επιλογής.

Ποιος διδάσκει. Ποιος απονέμει το πτυχίο. Ποια είναι η ακαδημαϊκή του βάση. Πώς αναγνωρίζεται. Και, κυρίως, ποια δυνατότητα δίνει στον νέο άνθρωπο να οικοδομήσει την επόμενη ημέρα της ζωής του.

Ίσως αυτά να είναι σήμερα τα πραγματικά δύσκολα ερωτήματα.

Αλλά είναι και εκείνα που αξίζει περισσότερο να απαντηθούν πριν από την πρώτη εγγραφή.