Όταν η αρρώστια ήταν έργο δαιμόνων: Ο μαγικός και τρομακτικός κόσμος της αρχαίας Μεσοποταμίας
Πώς αντιμετώπιζαν οι αρχαίοι Μεσοποτάμιοι την ασθένεια, όταν η ιατρική, η μαγεία, η θρησκεία και οι εξορκισμοί ανήκαν στον ίδιο κόσμο.
Τι σκεφτόταν ένας άνθρωπος στη Μεσοποταμία πριν από τέσσερις ή πέντε χιλιάδες χρόνια όταν ξυπνούσε με υψηλό πυρετό, αφόρητο πονοκέφαλο και πόνους σε όλο του το σώμα; Η απάντηση σίγουρα δεν ήταν ότι κόλλησε κάποια ίωση ή ότι τον ταλαιπωρεί μια λοίμωξη.
Για τους αρχαίους λαούς της Μεσοποταμίας, η ασθένεια είχε βαθύτερες και συχνά υπερφυσικές αιτίες. Ίσως κάποιος θεός να είχε οργιστεί. Ίσως ένας δαίμονας να είχε εισβάλει στο σώμα του ασθενούς. Ή ακόμη, το ανήσυχο πνεύμα ενός νεκρού να ζητούσε εκδίκηση από τους ζωντανούς.
Σε αυτόν τον κόσμο, η ιατρική, η θρησκεία, η μαγεία και η μαντική δεν ήταν ξεχωριστές έννοιες. Αντιθέτως, αποτελούσαν διαφορετικές όψεις της ίδιας προσπάθειας: να εξηγηθεί η ασθένεια και να αποτραπεί ο θάνατος.
Η Μεσοποταμία, η εύφορη περιοχή ανάμεσα στον Τίγρη και τον Ευφράτη, υπήρξε το λίκνο μερικών από τους σημαντικότερους πολιτισμούς της αρχαιότητας. Σουμέριοι, Ακκάδιοι, Βαβυλώνιοι και Ασσύριοι άφησαν πίσω τους χιλιάδες πήλινες πινακίδες γραμμένες με σφηνοειδή γραφή, οι οποίες μας επιτρέπουν σήμερα να γνωρίζουμε όχι μόνο την πολιτική και την οικονομία τους, αλλά και τους φόβους, τις ελπίδες και τις αντιλήψεις τους για την υγεία και τον θάνατο.
Οι Μεσοποτάμιοι πίστευαν ότι ο κόσμος ήταν γεμάτος αόρατες δυνάμεις. Δαίμονες και υπερφυσικά όντα μπορούσαν να επηρεάσουν την καθημερινή ζωή, να προκαλέσουν ασθένειες ή να προστατεύσουν τους ανθρώπους από αυτές.
Ανάμεσα στις πιο τρομακτικές μορφές βρισκόταν η Λαμάστου, μια δαιμονική οντότητα με κεφάλι λιονταριού, σώμα γυναίκας και νύχια αρπακτικού πουλιού. Θεωρούνταν υπεύθυνη για αποβολές, βρεφικούς θανάτους και σοβαρές ασθένειες. Για να προστατευτούν από αυτήν, οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν φυλαχτά και αποτροπαϊκά αντικείμενα.
Παράδοξα, ο σημαντικότερος προστάτης απέναντι στη Λαμάστου ήταν ένας άλλος δαίμονας: ο περίφημος Παζούζου. Με φτερά, ουρά σκορπιού και μορφή που προκαλούσε φόβο, ο Παζούζου θεωρούνταν επικίνδυνος, αλλά ταυτόχρονα ικανός να διώξει ακόμη πιο απειλητικές δυνάμεις.
Και όμως, παρά τις βαθιά ριζωμένες θρησκευτικές αντιλήψεις τους, οι Μεσοποτάμιοι δεν ήταν καθόλου αφελείς σε ζητήματα πρακτικής ιατρικής. Διέθεταν επαγγελματίες γιατρούς, χρησιμοποιούσαν βότανα και φαρμακευτικά σκευάσματα, κατείχαν χειρουργικά εργαλεία και είχαν ακόμη και καθορισμένες αμοιβές για τις ιατρικές υπηρεσίες μέσω νόμων.
Οι γιατροί της εποχής θεωρούνταν τόσο πολύτιμοι, ώστε βασιλείς και ηγεμόνες ζητούσαν συχνά να τους δανειστούν μεταξύ τους. Σε επιστολές της εποχής καταγράφονται μάλιστα αιτήματα αποστολής ικανών θεραπευτών, με την υπόσχεση ότι θα επιστραφούν όταν ολοκληρώσουν το έργο τους.
Αυτή η συνύπαρξη λογικής παρατήρησης και μεταφυσικής ερμηνείας είναι ίσως το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό της μεσοποταμιακής σκέψης. Οι άνθρωποι εκείνης της εποχής προσπαθούσαν να κατανοήσουν την ασθένεια με τα μέσα που διέθεταν, συνδυάζοντας εμπειρική γνώση, τελετουργίες και πίστη στις θεϊκές δυνάμεις.
Ίσως τελικά η μεγαλύτερη κληρονομιά της Μεσοποταμίας να μην είναι μόνο η γραφή, οι νόμοι ή οι πρώτες πόλεις. Είναι η διαχρονική ανθρώπινη προσπάθεια να δοθεί νόημα στον πόνο, στην αρρώστια και στο μεγαλύτερο μυστήριο όλων: τον θάνατο.
Δείτε το video απο το @archaeologia
