Γιατί δεν έχουμε φαγούρα στα δόντια;

Τα δόντια έχουν νεύρα, μπορούν να πονέσουν, να αντιδράσουν στο κρύο, στη ζέστη, στην πίεση ή στη φλεγμονή, αλλά δεν έχουν τον μηχανισμό που χρειάζεται για να νιώσουν φαγούρα. Η φαγούρα δεν είναι απλώς ένας «μικρός πόνος». Είναι ξεχωριστό σήμα του νευρικού συστήματος, φτιαγμένο κυρίως για το δέρμα.

Η απορία μοιάζει απλή, αλλά ανοίγει ένα πολύ ενδιαφέρον παράθυρο στο σώμα. Αν το δόντι έχει νεύρο, γιατί δεν μπορεί να «φαγουρίσει» όπως το χέρι, η πλάτη ή το κεφάλι; Η απάντηση βρίσκεται στο πού γεννιέται η φαγούρα και ποια δουλειά έχει εξελικτικά.

Η φαγούρα είναι αίσθηση του δέρματος

Η φαγούρα υπάρχει για να μας κάνει να ξύσουμε κάτι που βρίσκεται στην επιφάνεια του σώματος. Ένα έντομο, ένα παράσιτο, μια ερεθιστική ουσία, μια αλλεργική αντίδραση. Το σώμα στέλνει το σήμα και το χέρι πάει σχεδόν αυτόματα στο σημείο.

Αυτό έχει νόημα στο δέρμα. Το ξύσιμο μπορεί να απομακρύνει κάτι που ενοχλεί ή απειλεί την επιφάνεια του σώματος. Στο δόντι, όμως, το ξύσιμο δεν θα βοηθούσε. Δεν υπάρχει εξωτερική μαλακή επιφάνεια με υποδοχείς φαγούρας που να χρειάζεται τέτοια αντίδραση.

Το δόντι είναι διαφορετική κατασκευή. Το σμάλτο δεν έχει νεύρα και δεν είναι ζωντανός ιστός με την έννοια που είναι το δέρμα. Κάτω από αυτό υπάρχει η οδοντίνη και στο κέντρο ο πολφός, όπου βρίσκονται αγγεία και νεύρα. Αυτά τα νεύρα είναι εκεί για να ειδοποιούν όταν υπάρχει βλάβη, πίεση ή φλεγμονή, όχι για να δημιουργούν ανάγκη για ξύσιμο.

Γιατί το δόντι πονά αλλά δεν φαγουρίζει

Ο πόνος στο δόντι λειτουργεί σαν συναγερμός. Αν υπάρχει τερηδόνα, ρωγμή, έκθεση της οδοντίνης ή φλεγμονή στον πολφό, τα νεύρα στέλνουν σήμα κινδύνου. Το ίδιο συμβαίνει όταν το κρύο ή το ζεστό προκαλεί κίνηση υγρού μέσα στα μικροσκοπικά σωληνάρια της οδοντίνης. Αυτή η κίνηση μπορεί να ερεθίσει τις νευρικές απολήξεις και να προκαλέσει οξύ πόνο ή ευαισθησία.

Η φαγούρα, αντίθετα, χρειάζεται διαφορετικό κύκλωμα. Συνδέεται κυρίως με ειδικές νευρικές ίνες στο δέρμα και με χημικά σήματα όπως η ισταμίνη ή άλλοι μηχανισμοί φλεγμονής που ενεργοποιούν την ανάγκη για ξύσιμο. Τα δόντια δεν είναι οργανωμένα για τέτοιο σήμα.

Με απλά λόγια, τα δόντια έχουν «καλώδια συναγερμού», αλλά όχι «καλώδια φαγούρας». Μπορούν να πουν στον εγκέφαλο ότι κάτι πάει στραβά. Δεν μπορούν να του πουν «ξύσε με».

Και τότε γιατί μερικές φορές νιώθουμε κάτι σαν φαγούρα στο στόμα;

Μερικοί άνθρωποι λένε ότι «τους φαγουρίζει ένα δόντι». Συνήθως, όμως, δεν φαγουρίζει πραγματικά το ίδιο το δόντι. Η αίσθηση μπορεί να έρχεται από τα ούλα, από τον περιοδοντικό ιστό γύρω από τη ρίζα, από ερεθισμό μετά από ορθοδοντική πίεση, από αλλεργία, από φλεγμονή ή από νευρική δυσφορία που ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να περιγράψει με ακρίβεια.

Τα ούλα και οι μαλακοί ιστοί του στόματος μπορούν να ερεθιστούν, να τσούξουν, να τραβήξουν ή να δώσουν μια αίσθηση που μοιάζει με φαγούρα. Το δόντι, όμως, ως σκληρός ιστός με πολφό στο εσωτερικό, δεν έχει τον ίδιο αισθητικό χάρτη με το δέρμα.

Αυτός είναι και ο λόγος που ο πονόδοντος συχνά μπερδεύει. Ο πόνος μπορεί να αντανακλά, να μοιάζει ότι έρχεται από διπλανό δόντι ή να απλώνεται στη γνάθο. Το νευρικό σύστημα του στόματος είναι πυκνό και πολύπλοκο, αλλά δεν μεταφράζει όλα τα σήματα με ακρίβεια που να καταλαβαίνουμε αμέσως.

Η φαγούρα είναι ένα εξελικτικό εργαλείο για επιφάνειες που μπορούμε να ξύσουμε. Τα δόντια είναι φτιαγμένα για μάσηση, αντοχή και προστασία του πολφού. Όταν έχουν πρόβλημα, δεν ζητούν ξύσιμο. Ζητούν προσοχή.