Η Ελληνίδα που πήγε Eurovision πριν πάει η Ελλάδα. Δεν είναι η Νάνα Μούσχουρη ούτε η Βίκυ Λέανδρος.

Το 1965, στην 10η διοργάνωση της Eurovision στη Νάπολη της Ιταλίας, η Ελβετία στέλνει ένα γαλλόφωνο τραγούδι με τίτλο “Non, à jamais sans toi”. Το ερμηνεύει μια γυναίκα με μεσογειακή ομορφιά, δυνατή φωνή και αυθεντική θεατρικότητα. Το κοινό χειροκροτεί. Η κάμερα ζουμάρει. Το όνομά της είναι Γιοβάννα. Και είναι Ελληνίδα.

Η Γιοβάννα, κατά κόσμον Ιωάννα Φάσσου-Καλπαξή, γεννήθηκε στην Αμαλιάδα το 1938 και μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’60 είχε ήδη κατακτήσει την ελληνική σκηνή με τις εμφανίσεις της στα φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Ήταν η πρώτη τραγουδίστρια που εμφανίστηκε ποτέ στη δημόσια ελληνική τηλεόραση, το 1966. Μόνο που πριν απ’ αυτό, είχε ήδη ανέβει στη μεγαλύτερη σκηνή της Ευρώπης, ως εκπρόσωπος της Ελβετίας.

Δεν ήταν η πρώτη Ελληνίδα στη Eurovision. Το 1963, η Νάνα Μούσχουρη είχε συμμετάσχει για λογαριασμό του Λουξεμβούργου. Αλλά η Γιοβάννα ήταν η επόμενη — και η τελευταία Ελληνίδα που διαγωνίστηκε χωρίς η χώρα της να έχει μπει ακόμα στον θεσμό. Η Ελλάδα, ως κράτος, θα εμφανιστεί για πρώτη φορά μόλις το 1974, με τη Μαρινέλλα. Κι έτσι η Γιοβάννα είναι μια σχεδόν ξεχασμένη Eurovisionική πρωτοπόρος.

Η επιλογή της δεν ήταν τυχαία. Η ίδια είχε ήδη εντυπωσιάσει στα διεθνή φεστιβάλ, όπως του Σόποτ στην Πολωνία το 1962, όπου το τραγούδι «Τι κρίμα» του Μίμη Πλέσσα βραβεύτηκε ανάμεσα σε 24 χώρες. Εκείνο το βραβείο την έβαλε στην ευρωπαϊκή ατζέντα. Συνέχισε με εκατοντάδες συναυλίες στη Σοβιετική Ένωση, στη Γερμανία, στην Ιταλία και φυσικά στην Ελβετία. Στα studio της Γενεύης ηχογράφησε τραγούδια στα γαλλικά, και σύντομα ο ραδιοφωνικός σταθμός της Ελβετίας την πρότεινε για τον ευρωπαϊκό διαγωνισμό.

Η Γιοβάννα τραγούδησε με σπάνια καθαρότητα, ερμηνευτική ακρίβεια και αίσθηση της σκηνής που σπάνια συναντούσες σε εκείνες τις πρώτες διοργανώσεις. Κατέκτησε την 8η θέση. Δεν είναι πρωτιά. Αλλά για μια Ελληνίδα, σε μια ξένη αποστολή, σε έναν θεσμό που ακόμα δεν είχε φτάσει στα ελληνικά σπίτια, ήταν μια σιωπηλή κατάκτηση.

Η φωνή της θα γεμίσει στα χρόνια που ακολούθησαν θέατρα στη Μόσχα, στη Λένινγκραντ, στην Τιφλίδα. Οι δίσκοι της θα πουληθούν σε εκατομμύρια αντίτυπα στη Σοβιετική Ένωση. Θα τραγουδήσει “Μυρτιά” και “Αν θυμηθείς το όνειρό μου” σε πρώτες εκτελέσεις. Και θα βραβευτεί ως ποιήτρια, συγγραφέας και θεατρική δημιουργός. Όμως η Eurovision του 1965 θα μείνει κάπου πίσω, θαμπή, άγνωστη, ξεχασμένη.

Και ίσως έτσι να της ταιριάζει. Γιατί η Γιοβάννα ποτέ δεν φώναξε τη διαδρομή της. Την έζησε με αξιοπρέπεια, με τέχνη, με σιωπηλή σταθερότητα. Ήταν η Ελληνίδα που πήγε Eurovision χωρίς να πάει η Ελλάδα. Και δεν χρειάστηκε καν να κερδίσει.