Το πουλί που μπέρδεψε επιστήμονες και ταξινομητές για 200 χρόνια

Για σχεδόν δύο αιώνες, οι επιστήμονες δεν ήξεραν τι ακριβώς είχαν μπροστά τους. Δεν ήταν παπαγάλος όπως έδειχνε το μέγεθός του, ούτε όμως κοκατού όπως υπέθεταν από την εντυπωσιακή του φούντα. Το cockatiel, ένα μικρό, γκρι πτηνό με πορτοκαλί «μαγουλάκια» και απρόσμενα κοινωνική συμπεριφορά, μπήκε στα σπίτια όλου του κόσμου ενώ η επιστήμη ακόμα διαφωνούσε για το πού ανήκει.

Οι πρώτες καταγραφές του έγιναν τον 18ο αιώνα, όταν οι Ευρωπαίοι φυσιοδίφες περιέγραψαν για πρώτη φορά ένα μικρό πουλί από την Αυστραλία που τους θύμιζε νύμφη – εξού και το όνομα Nymphicus hollandicus. Το πρώτο μέρος της ονομασίας οφείλεται στη γοητεία που άσκησε το πλάσμα στους φυσιοδίφες. Το δεύτερο, στο παλιό αποικιακό όνομα της Αυστραλίας: Νέα Ολλανδία. Όμως, η θέση του στον ζωολογικό χάρτη δεν ήταν ξεκάθαρη.

Το cockatiel παρουσίαζε ένα περίεργο μίγμα χαρακτηριστικών. Είχε μακριά ουρά σαν τα parakeets, φούντα σαν κοκατού, αλλά δεν έμοιαζε ολοκληρωτικά με τίποτα από τα δύο. Η σύγχυση οδήγησε στην ταξινόμησή του είτε ως παπαγαλάκι, είτε ως μικρός κοκατούς. Καμία θέση δεν το κάλυπτε απόλυτα. Το αίνιγμα αυτό κράτησε δεκαετίες, καθώς τα μορφολογικά χαρακτηριστικά του δεν αρκούσαν για ασφαλή συμπεράσματα.

Η λύση ήρθε αργά, μέσα από τη μοριακή βιολογία. Στη δεκαετία του ’80, μελέτες σε πρωτεΐνες αποκάλυψαν συγγένεια με τα κοκατού. Αργότερα, γενετικές αναλύσεις στο μιτοχονδριακό DNA και σε συγκεκριμένα γονίδια απέδειξαν ότι το cockatiel είναι αληθινό μέλος της οικογένειας των κοκατού (Cacatuidae), αλλά τόσο ξεχωριστό ώστε να ανήκει σε δική του υποοικογένεια – την Nymphicinae, τη μικρότερη από όλες.

Δεν είναι μόνο η φούντα που το συνδέει με τους κοκατού. Είναι ολόκληρη η βιολογία του: έχει χοληδόχο κύστη, ειδική πούδρα στα φτερά, και χαρακτηριστικά φτερά στο πρόσωπο που θυμίζουν τους συγγενείς του. Ακόμη και η έλλειψη κυανοπράσινων χρωμάτων – χαρακτηριστικό της οικογένειας – είναι παρούσα. Ένας τεκμηριωμένος υβριδισμός μεταξύ cockatiel και galah, ενός μεγαλύτερου κοκατού, ήρθε να επιβεβαιώσει ότι το μυστήριο είχε λυθεί.

Εν τω μεταξύ, το cockatiel έγινε ένα από τα πιο αγαπημένα εξωτικά κατοικίδια στον κόσμο. Δεύτερο σε δημοφιλία μετά το budgerigar, το cockatiel μαγεύει με τις φωνές του, την ικανότητα να μιμείται ήχους και να μαθαίνει μελωδίες. Όμως λίγοι ιδιοκτήτες του γνωρίζουν πως το αγαπημένο τους πτηνό ήταν, για δεκαετίες, το βιολογικό αίνιγμα των ορνιθολόγων.

Η εμφάνισή του το κάνει ακόμη πιο ξεχωριστό: τα πορτοκαλί «μαγουλάκια» οφείλονται σε ειδικές χρωστικές που ξεθωριάζουν διαφορετικά στα δύο φύλα, βοηθώντας στην αναγνώριση του φύλου. Οι μεταλλάξεις που δημιουργήθηκαν στην αιχμαλωσία πρόσθεσαν ακόμη περισσότερες εκδοχές, από λευκά με κόκκινα μάτια μέχρι κρεμ και «μαργαριταρένια» φτερά.

Αν και μικρό, το cockatiel απέδειξε πως η εξέλιξη μπορεί να δημιουργήσει πλάσματα που δεν ταιριάζουν σε κανένα καλούπι. Και με τη βοήθεια της επιστήμης, αυτό το παρεξηγημένο πουλί της Αυστραλίας απέκτησε τελικά τη θέση του – και στις εγκυκλοπαίδειες, αλλά και στις καρδιές των ανθρώπων.