Γιατί οι τιμές στο σούπερ μάρκετ ανεβαίνουν τόσο γρήγορα στη διάρκεια ενός πολέμου

Ο πόλεμος δεν ανεβάζει μόνο τη βενζίνη στο πρατήριο. Ανεβάζει σχεδόν όλη τη διαδρομή που κάνει ένα προϊόν μέχρι να φτάσει στο ράφι. Οταν η ένταση αγγίζει τη Μέση Ανατολή, η αγορά φοβάται για την προσφορά πετρελαίου, για τις θαλάσσιες μεταφορές και για το αν θα συνεχιστεί κανονικά η διέλευση φορτίων από περάσματα όπως τα Στενά του Ορμούζ. Και μόνο αυτό αρκεί για να σπρώξει το πετρέλαιο απότομα προς τα πάνω, ακόμη και πριν φανεί όλος ο πραγματικός αντίκτυπος στην οικονομία. Τις τελευταίες ημέρες, το Reuters κατέγραψε πετρέλαιο πάνω από τα 100 δολάρια και αυξημένο κίνδυνο παρατεταμένης αναστάτωσης στις ροές ενέργειας λόγω του πολέμου και της πίεσης στο Ορμούζ.

Η πίεση περνά πολύ γρήγορα στο ντίζελ. Εκεί στηρίζονται τα φορτηγά, μεγάλο μέρος των τρένων, πολλά πλοία και γενικά η βαριά μεταφορά που κρατά όρθια την εφοδιαστική αλυσίδα. Η ABC, με αναφορές σε οικονομολόγους και στοιχεία της αμερικανικής ενεργειακής υπηρεσίας, σημειώνει ότι περίπου 4 στα 10 δολάρια της τιμής του ντίζελ συνδέονται με το κόστος του πετρελαίου. Οταν λοιπόν το αργό κάνει τόσο απότομο άλμα, το ντίζελ ακολουθεί σχεδόν αμέσως. Τα στοιχεία της EIA έδειξαν ότι η μέση τιμή του on highway diesel στις ΗΠΑ ανέβηκε από 3,897 δολάρια στις 2 Μαρτίου στα 5,071 δολάρια στις 16 Μαρτίου, ενώ η AAA έδινε ήδη στις 20 Μαρτίου εθνικό μέσο όρο 5,159 δολάρια. Το Reuters σημείωσε επίσης ότι το ντίζελ πέρασε τα 5 δολάρια το γαλόνι μόλις για δεύτερη φορά στην ιστορία.

Από τη μεταφορά στο σούπερ μάρκετ

Από εκεί και μετά, η πίεση φτάνει γρήγορα και στο σούπερ μάρκετ. Σχεδόν τίποτα δεν μένει τοπικό. Φρούτα, λαχανικά, κρέατα, γαλακτοκομικά, ζωοτροφές, συσκευασίες, απορρυπαντικά, ακόμη και απλά υλικά στο ράφι έχουν μεταφορικό κόστος. Οταν το ντίζελ ακριβαίνει απότομα, ο χονδρέμπορος πληρώνει περισσότερο για να παραλάβει, ο μεταφορέας περνά προσαυξήσεις, η αποθήκη δουλεύει με ακριβότερη ενέργεια και τελικά ένα μέρος αυτής της πίεσης φτάνει στην τελική τιμή. Η Bank of America, σε σημείωμα που επικαλέστηκε η ABC, ανέφερε ότι οι αυξήσεις στο ντίζελ που συνδέονται με τις εγχώριες μεταφορές χτυπούν τους λιανεμπόρους γρήγορα και δημιουργούν άμεση, έστω μέτρια, πίεση στις τιμές.

Πρώτα το νιώθουν συνήθως τα φρέσκα προϊόντα. Δεν έχουν περιθώριο να περιμένουν. Ενα φορτίο με φράουλες, μαρούλια, ντομάτες ή ροδάκινα πρέπει να κοπεί, να ψυχθεί, να φορτωθεί και να φτάσει γρήγορα. Γι' αυτό μια ξαφνική αύξηση σε καύσιμα, ψύξη και μεταφορά περνά πιο εύκολα και πιο γρήγορα στην τιμή. Στο ίδιο μοτίβο επηρεάζονται και το κρέας, τα σιτηρά και άλλα ευπαθή τρόφιμα. Η ίδια ανάλυση της ABC σημειώνει ότι τα φρέσκα φρούτα και λαχανικά είναι τα πρώτα που δείχνουν την πίεση, ενώ στοιχεία για τον αμερικανικό πληθωρισμό χονδρικής έδειξαν ήδη άλμα σχεδόν 49% στις τιμές των λαχανικών και 10% στα φρούτα τον Φεβρουάριο.

Το δεύτερο, λιγότερο ορατό κύμα αυξήσεων

Υπάρχει και δεύτερο χτύπημα, λιγότερο ορατό αλλά εξίσου σοβαρό. Ο πόλεμος δεν ανεβάζει μόνο το καύσιμο του φορτηγού. Φέρνει ανασφάλεια σε όλο το σύστημα. Τα πλοία μπορεί να πληρώνουν ακριβότερα ασφάλιστρα, οι εταιρείες να αλλάζουν διαδρομές, οι χρόνοι παράδοσης να μεγαλώνουν, οι επιχειρήσεις να αγοράζουν προληπτικά περισσότερο στοκ και οι παραγωγοί να βλέπουν ακριβότερα λιπάσματα, συσκευασίες και πρώτες ύλες. Αν η αγορά είναι ήδη επιβαρυμένη από άλλους παράγοντες, όπως δασμούς ή προϋπάρχουσες αυξήσεις στη χονδρική, τότε το ενεργειακό σοκ πέφτει πάνω σε ήδη πιεσμένες αλυσίδες κόστους. Αυτό περιέγραψαν οικονομολόγοι στην ABC, ενώ Reuters, AP και BLS έδειξαν ότι οι χονδρικές τιμές στις ΗΠΑ είχαν ήδη πάρει την ανηφόρα πριν περάσει πλήρως το νέο πετρελαϊκό σοκ.

Ο καταναλωτής συνήθως δεν βλέπει μία τεράστια αύξηση σε ένα μόνο προϊόν. Βλέπει πολλές μικρές αυξήσεις παντού. Λίγο ακριβότερα τα λαχανικά, λίγο ακριβότερο το κρέας, λίγο ακριβότερα τα τυποποιημένα τρόφιμα, λίγο ακριβότερα τα βασικά είδη που μεταφέρονται κάθε μέρα. Ετσι δημιουργείται η αίσθηση ότι το σούπερ μάρκετ ανεβαίνει από τη μία εβδομάδα στην άλλη. Τα στοιχεία της BLS δείχνουν ότι ο δείκτης food at home ήταν ήδη 2,4% υψηλότερος τον Φεβρουάριο σε σχέση με έναν χρόνο πριν, πριν φανεί πλήρως το σοκ του πολέμου στις τιμές ενέργειας. Με απλά λόγια, όταν ξεσπά μια πολεμική κρίση σε τόσο κρίσιμη ενεργειακή περιοχή, το ράφι δεν ακριβαίνει επειδή άλλαξε ξαφνικά η αξία της ντομάτας ή του μήλου. Ακριβαίνει επειδή ακριβαίνει όλη η διαδρομή που τα φέρνει μπροστά σου.