Έβραζαν τις σάρισες των πολεμιστών του Μεγάλου Αλεξάνδρου για να τις κάνουν άθραυστες;

Στην καρδιά της Πέλλας, εκεί όπου το νερό αναβλύζει αδιάκοπα από τα σπλάχνα της γης στους 37 βαθμούς Κελσίου, μια φήμη αιώνων περνά από στόμα σε στόμα. Στα Λουτρά Πόζαρ, λένε, οι Μακεδόνες στρατιώτες του Μεγάλου Αλεξάνδρου βύθιζαν τις σάρισές τους, τα θρυλικά τους δόρατα, μέσα στα καυτά νερά για να γίνουν πιο σκληρές, πιο ανθεκτικές, πιο φονικές. Το θερμό ποτάμι που σήμερα χαλαρώνει τα κορμιά των λουομένων, λέγεται πως κάποτε σφυρηλατούσε τα όπλα μιας από τις πιο ισχυρές στρατιωτικές μηχανές της Ιστορίας.

Η πληροφορία αυτή, όσο σαγηνευτική κι αν είναι, δεν επιβεβαιώνεται από αρχαίες πηγές. Δεν υπάρχει ιστορική ή αρχαιολογική απόδειξη ότι οι σάρισες "βράζονταν" στα λουτρά για να γίνουν άθραυστες. Πρόκειται για τοπική προφορική παράδοση, έναν μύθο που διανθίζει την ατμόσφαιρα των Λουτρών και προσθέτει έναν τόνο επικής διάστασης στο τοπίο. Ένας μύθος που πιθανώς γεννήθηκε για να τιμήσει τη σύνδεση του τόπου με την αρχαία Μακεδονία και τον θρύλο του Αλέξανδρου.

Αυτό δεν σημαίνει πως οι τεχνικές σκλήρυνσης του ξύλου ή του μετάλλου ήταν άγνωστες στους αρχαίους. Αντιθέτως, υπάρχουν ενδείξεις ότι οι τεχνίτες της εποχής γνώριζαν μεθόδους θερμικής επεξεργασίας, ειδικά για τα μεταλλικά μέρη των όπλων. Οι ίδιες τεχνικές, αιώνες αργότερα, χρησιμοποιούνταν από λαούς σε όλο τον κόσμο, με βύθιση σε καυτό νερό, λάδι ή άμμο, για να αυξηθεί η σκληρότητα των υλικών.

Οι σάρισες, πάντως, ήταν φτιαγμένες κυρίως από ξύλο κρανιάς, γνωστής για τη σκληρότητα και την ευκαμψία της. Το ξύλο αυτό δεν χρειαζόταν ειδική επεξεργασία για να αντέχει· η ίδια του η φύση το έκανε ιδανικό για πολεμικά δόρατα. Οι άκρες τους όμως, μεταλλικές και φονικές, ίσως να περνούσαν από διαδικασίες σκλήρυνσης, αλλά όχι απαραίτητα στα ιαματικά νερά μιας φυσικής πηγής.

Παρόλα αυτά, ο μύθος επιμένει. Και ο μύθος έχει δύναμη. Στα σπήλαια γύρω από τα Λουτρά Πόζαρ, όπου έχουν βρεθεί ίχνη ανθρώπινης παρουσίας από προϊστορικά χρόνια, στα χαμάμ που αχνίζουν κάτω από τους βράχους, και στο ίδιο το ρέμα του Αγίου Νικολάου που άλλοτε λεγόταν «Τόπλιτσα» – θερμοπόταμος στα σλάβικα – ο χρόνος φαίνεται να έχει σταματήσει. Είναι λες και μπορεί κανείς να ακούσει ακόμη τον αντίλαλο από τις σάρισες που βουτούν στο νερό. Αληθινό ή όχι, αυτός ο ήχος, αυτός ο θρύλος, μένει χαραγμένος στον τόπο και στο μυαλό.

Ίσως τελικά δεν έχει σημασία αν όντως έβραζαν τις σάρισες εδώ. Ίσως αυτό που έχει σημασία είναι ότι το Πόζαρ δεν είναι απλώς λουτρό. Είναι σκηνικό ενός επικού παραμυθιού που δεν θέλει να τελειώσει ποτέ.