Το χωριό φάντασμα στη Χίο που στέκει πάνω σε βράχο και θυμίζει μεσαιωνικό κάστρο
Ο Ανάβατος στη Χίο είναι ένας εντυπωσιακός πέτρινος οικισμός χτισμένος πάνω σε βράχο, με εικόνα που θυμίζει μεσαιωνικό κάστρο και ιστορία βαθιά συνδεδεμένη με τη μνήμη του νησιού.
Ο Ανάβατος στη Χίο δεν μοιάζει με συνηθισμένο χωριό. Από μακριά φαίνεται σαν να έχει φυτρώσει μέσα στον βράχο. Πέτρινα σπίτια, στενά περάσματα, γκρεμοί γύρω γύρω και μια σιωπή που κάνει τον τόπο να δείχνει σταματημένος στον χρόνο. Βρίσκεται περίπου στο κέντρο της Χίου, πάνω σε απόκρημνο βραχώδη λόφο, σε ύψος περίπου 450 μέτρων. Η θέση του δεν διαλέχτηκε τυχαία. Από τις τρεις πλευρές προστατεύεται από γκρεμούς και η πρόσβαση γίνεται ουσιαστικά μόνο από τη βόρεια πλευρά. Για τα χρόνια που οι πειρατικές επιδρομές ήταν φόβος για τα νησιά, αυτό ήταν τεράστιο πλεονέκτημα. Γι αυτό πολλοί τον αποκαλούν Μυστρά του Αιγαίου. Όχι επειδή είναι ίδιος με τον Μυστρά, αλλά επειδή έχει αυτή την αίσθηση της καστροπολιτείας. Έναν οικισμό χτισμένο ψηλά, με σπίτια κολλημένα το ένα στο άλλο, σαν να ήταν και αυτά μέρος της άμυνας.
Ο Ανάβατος έχει ρίζες στη βυζαντινή εποχή. Μια παράδοση λέει ότι δημιουργήθηκε από εργάτες που είχαν έρθει στη Χίο για τη Νέα Μονή, το μεγάλο μοναστήρι του νησιού. Άλλη εξήγηση λέει ότι άνθρωποι από πιο εκτεθειμένες περιοχές ανέβηκαν εκεί για να γλιτώσουν από επιδρομές. Σε κάθε περίπτωση, το μέρος φτιάχτηκε για να αντέχει.
Τα σπίτια χτίστηκαν με την ίδια πέτρα του βουνού. Αυτό έκανε τον οικισμό να χάνεται μέσα στο τοπίο. Δεν ξεχώριζε εύκολα από μακριά. Οι τοίχοι, οι στέγες, τα στενά και οι καμάρες είχαν το ίδιο γήινο χρώμα. Ήταν χωριό, αλλά ήταν και καταφύγιο. Στην κορυφή βρίσκεται η παλιά Ακρόπολη, το πιο σημαντικό και πιο παλιό κομμάτι του οικισμού. Εκεί σώζονται ερείπια, τμήματα από σπίτια και κτίρια που δείχνουν πως κάποτε υπήρχε ζωή οργανωμένη, κλειστή και σκληρή. Δεν ήταν εύκολη η καθημερινότητα σε ένα τέτοιο σημείο. Ήταν όμως ασφαλέστερη από την πεδιάδα. Ένα από τα κτίρια που ξεχωρίζουν είναι το λεγόμενο Τριώροφο. Στο ισόγειο υπήρχε λιοτρίβι, στον όροφο δεξαμενή και σχολείο, ενώ ψηλότερα βρισκόταν ναός αφιερωμένος στην Παναγία των Εισοδίων. Μόνο αυτό το κτίσμα δείχνει πόσο δεμένος ήταν ο οικισμός με τις βασικές ανάγκες των ανθρώπων. Τροφή, νερό, μάθηση και πίστη στο ίδιο κέλυφος. Δίπλα του στέκει η εκκλησία του Ταξιάρχη, από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία του Αναβάτου. Μέσα σε έναν τόπο γεμάτο χαλάσματα, η παρουσία της εκκλησίας κάνει την εικόνα ακόμη πιο δυνατή. Θυμίζει ότι εδώ δεν υπήρχαν μόνο πέτρες. Υπήρχαν γάμοι, βαφτίσεις, γιορτές, φόβοι, προσευχές και άνθρωποι που πάλευαν να κρατηθούν.
Η μεγάλη πληγή του Αναβάτου
Η μεγάλη πληγή του Αναβάτου είναι το 1822. Εκείνη τη χρονιά η Χίος γνώρισε τη μεγάλη σφαγή από τα οθωμανικά στρατεύματα. Ο Ανάβατος συνδέθηκε βαθιά με αυτή την τραγωδία και έμεινε στη μνήμη των Χιωτών ως τόπος μαρτυρίου. Η Ακρόπολη του οικισμού αλώθηκε και πυρπολήθηκε, ενώ ο τόπος άρχισε από τότε να χάνει τη ζωή που είχε. Η καταστροφή δεν τελείωσε εκεί. Το 1881 ένας πολύ δυνατός σεισμός χτύπησε τη Χίο και προκάλεσε νέες ζημιές στα ήδη πληγωμένα κτίρια. Όσοι κάτοικοι είχαν απομείνει μετακινήθηκαν σταδιακά χαμηλότερα ή έφυγαν. Με τα χρόνια, ο Ανάβατος άδειασε. Σήμερα ο οικισμός θεωρείται σχεδόν εγκαταλελειμμένος. Η απογραφή μπορεί να δείχνει λίγους κατοίκους, όμως στην πραγματική εικόνα του τόπου κυριαρχεί η απουσία. Οι πέτρινοι τοίχοι στέκουν χωρίς φωνές, τα παράθυρα κοιτούν τα φαράγγια και τα στενά μοιάζουν σαν να περιμένουν βήματα που δεν έρχονται πια.
Αυτό ακριβώς φαίνεται και στα πλάνα από drone που ανέβασε ο Simon Kranz. Από ψηλά, ο Ανάβατος μοιάζει ακόμη πιο εντυπωσιακός. Ο βράχος πέφτει απότομα, τα σπίτια δείχνουν μικρά και το χωριό μοιάζει με φυσική προέκταση του βουνού. Δεν χρειάζεται αφήγηση για να καταλάβεις γιατί αυτό το μέρος προκαλεί δέος. Το βλέμμα από πάνω δείχνει και κάτι που στο έδαφος χάνεται εύκολα. Ο Ανάβατος δεν είναι απλώς όμορφος. Είναι έξυπνα χτισμένος. Η μορφή του ακολουθεί το ανάγλυφο του βράχου. Τα σπίτια είναι πυκνά, οι δρόμοι στενοί, η είσοδος δύσκολη. Κάθε στοιχείο του μοιάζει να λέει ότι ο πρώτος σκοπός ήταν η προστασία.
Το πιο παράξενο όμως είναι πως, ενώ είναι άδειος, δεν μοιάζει νεκρός. Μοιάζει σαν να κρατά ακόμη τη μνήμη του. Οι πέτρες του δεν είναι σκηνικό. Είναι ό,τι έμεινε από έναν τόπο που έζησε φόβο, άμυνα, καταστροφή και εγκατάλειψη.
Γι αυτό ο Ανάβατος δεν είναι απλώς ένα χωριό για φωτογραφίες. Είναι ένας τόπος που θέλει σιωπή. Όταν περπατάς στα χαλάσματα, καταλαβαίνεις ότι η ομορφιά του δεν είναι εύκολη. Έχει μέσα της πόνο. Έχει ιστορία. Έχει την αίσθηση ότι οι άνθρωποι έφυγαν, αλλά ο τόπος έμεινε να φυλάει όσα έγιναν.
Η Χίος έχει πολλά χωριά με χαρακτήρα, όμως ο Ανάβατος είναι κάτι διαφορετικό.
Δείτε το video
