Τουρισμός: Θα μας κάνουν ζημιά οι λαγοκέφαλοι;

Η Ελλάδα έχει μάθει να πουλάει καλοκαίρι με τρεις λέξεις: ήλιος, θάλασσα, ασφάλεια. Ο τουρίστας που έρχεται στη χώρα μας δεν αγοράζει μόνο δωμάτιο, ξαπλώστρα και χωριάτικη. Αγοράζει την αίσθηση ότι μπορεί να μπει ανέμελος στο νερό, να κολυμπήσει σε μια παραλία, να αφήσει το παιδί του να παίξει στα ρηχά, να ζήσει αυτό που για δεκαετίες ονομάζαμε ελληνικό καλοκαίρι.

Και ξαφνικά, στα ξένα δημοσιεύματα, αρχίζει να εμφανίζεται ένας νέος «πρωταγωνιστής» των ελληνικών θαλασσών. Ο λαγοκέφαλος. Ένα τοξικό, επεκτατικό, επιθετικό ψάρι, που δεν μοιάζει απλώς με ακόμη ένα πρόβλημα για τους ψαράδες, αλλά με μια εικόνα που μπορεί να κάνει ζημιά και στην τουριστική βιτρίνα της χώρας.

Τις τελευταίες ημέρες, ξένα και αγγλόφωνα μέσα γράφουν για την εξάπλωση του λαγοκέφαλου στις ελληνικές θάλασσες, με ιδιαίτερη αναφορά στις προειδοποιήσεις ειδικών και φορέων. Η Kathimerini English Edition έγραψε ότι το είδος έχει πλέον καταγραφεί και σε περιοχές της Αττικής, όπως η Παλαιά Φώκαια, η Σαρωνίδα και η Βάρκιζα, ενώ αναφορές υπάρχουν και στον Νότιο Ευβοϊκό. Το To Vima International σημείωσε ότι ο λαγοκέφαλος εξαπλώνεται στα ελληνικά νερά, προκαλώντας προβλήματα στην αλιεία και ανησυχία για τα θαλάσσια οικοσυστήματα.

Το πρόβλημα δεν είναι φανταστικό. Ο λαγοκέφαλος, επιστημονικά Lagocephalus sceleratus, είναι ξενικό είδος που πέρασε στη Μεσόγειο από την Ερυθρά Θάλασσα μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Δεν ήρθε για να συμπληρώσει ρομαντικά την ποικιλία του βυθού. Ήρθε σαν εισβολέας. Τρώει σχεδόν τα πάντα, καταστρέφει αλιεύματα, σκίζει δίχτυα, πολλαπλασιάζεται χωρίς επαρκείς φυσικούς εχθρούς και έχει γίνει εφιάλτης για πολλούς επαγγελματίες της θάλασσας. Το ιρλανδικό RTÉ μετέδωσε ότι στην Κρήτη οι ψαράδες βλέπουν την ψαριά τους να μειώνεται εξαιτίας του silver-cheeked pufferfish, με αλιέα να το περιγράφει ως παμφάγο ψάρι που «τρώει ό,τι συναντά».

Αλλά το τουριστικό ερώτημα είναι άλλο. Θα φοβηθεί ο ξένος να μπει στη θάλασσα; Θα αρχίσει ο βρετανικός, ο γερμανικός, ο ιρλανδικός Τύπος να παρουσιάζει τις ελληνικές παραλίες σαν μέρος όπου σε περιμένει ένα δηλητηριώδες ψάρι με σαγόνια κόφτη; Διότι η ζημιά στον τουρισμό δεν γίνεται πάντα από την ίδια την πραγματικότητα. Συχνά γίνεται από την εικόνα της πραγματικότητας.

Και η εικόνα εδώ είναι επικίνδυνη.

Ο λαγοκέφαλος δεν είναι απλώς ένα ψάρι που «δεν πρέπει να φας». Η σάρκα και τα όργανά του περιέχουν τετροδοτοξίνη, μια ισχυρή νευροτοξίνη που μπορεί να αποβεί θανατηφόρα αν καταναλωθεί. Παράλληλα, διαθέτει ισχυρά σαγόνια και έχουν υπάρξει προειδοποιήσεις για τραυματισμούς από δάγκωμα. Η Greek City Times, γράφοντας για τα είδη pufferfish στην Ελλάδα, προειδοποιεί τους πολίτες να μην τα αγγίζουν, ούτε ζωντανά ούτε νεκρά, ενώ αντίστοιχες προειδοποιήσεις μετέδωσε και η αγγλόφωνη RUA Greek News, επικαλούμενη τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό.

Να λοιπόν πώς ένα οικολογικό πρόβλημα μπορεί να μετατραπεί σε πρόβλημα εικόνας. Όταν ο τίτλος στο εξωτερικό δεν γράφει «η Ελλάδα έχει ζήτημα διαχείρισης ξενικών ειδών», αλλά «τοξικό ψάρι απειλεί παραλίες», ο τουρίστας δεν κάθεται να διαβάσει θαλάσσια βιολογία. Κρατάει τον φόβο. Και ο φόβος, ειδικά στον τουρισμό, είναι πιο μεταδοτικός από κάθε πραγματικό περιστατικό.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να σπείρουμε πανικό. Η Ελλάδα δεν έγινε ξαφνικά θάλασσα τρόμου. Δεν κινδυνεύει ο κάθε λουόμενος που βάζει το πόδι του στο νερό. Αλλά σημαίνει ότι η χώρα οφείλει να σοβαρευτεί πριν το θέμα ξεφύγει επικοινωνιακά. Γιατί αν περιμένουμε να γίνει πρώτα διεθνές viral ένα δάγκωμα σε τουρίστα ή μια εικόνα με λαγοκέφαλο να κολυμπά στα ρηχά γεμάτης παραλίας, τότε πάλι θα τρέχουμε πίσω από τις εξελίξεις.

Το ελληνικό κράτος έχει μια μόνιμη ασθένεια: αντιμετωπίζει τα προβλήματα όταν αυτά γίνουν τηλεοπτικό πλάνο. Πριν από αυτό, όλα βαφτίζονται «μεμονωμένα περιστατικά», «υπό παρακολούθηση», «δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας». Μόνο που η φύση δεν περιμένει τις ανακοινώσεις των υπουργείων. Και ο λαγοκέφαλος δεν συγκινείται από δελτία Τύπου.

Αν θέλουμε να προστατεύσουμε και τη θάλασσα και τον τουρισμό, χρειάζεται καθαρή ενημέρωση. Πινακίδες σε περιοχές όπου υπάρχει συχνή εμφάνιση. Οδηγίες σε ξενοδοχεία, μαρίνες, λιμάνια και οργανωμένες παραλίες. Ενημέρωση των ναυαγοσωστών. Γραμμή αναφοράς για εμφανίσεις. Στήριξη των ψαράδων που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή και όχι απλή εγκατάλειψή τους σε έναν άνισο αγώνα με ένα είδος που καταστρέφει εργαλεία και αλιεύματα.

Το χειρότερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να κρύψουμε το πρόβλημα κάτω από την πετσέτα της ξαπλώστρας. Γιατί ο τουρισμός δεν προστατεύεται με σιωπή. Προστατεύεται με εμπιστοσύνη. Και εμπιστοσύνη υπάρχει όταν ο επισκέπτης βλέπει ότι η χώρα ξέρει τι συμβαίνει, ενημερώνει σοβαρά και παίρνει μέτρα.

Θα μας κάνουν ζημιά οι λαγοκέφαλοι; Μόνοι τους, ίσως όχι στο μέγεθος που φοβούνται κάποιοι. Αλλά σε συνδυασμό με την ελληνική αδράνεια, την προχειρότητα και την επικοινωνιακή αμηχανία, μπορούν να γίνουν άλλη μια πληγή στην εικόνα του ελληνικού καλοκαιριού.

Γιατί τελικά ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι μόνο το δηλητήριο του λαγοκέφαλου.

Είναι το δηλητήριο της αδιαφορίας μας.