Ανακάλυψαν τυχαία την Πομπηία ενώ έφτιαχναν υδραγωγείο: Η θαμμένη πόλη που είχε ξεχαστεί για αιώνες
Η πρώτη νεότερη επαφή με την Πομπηία έγινε τυχαία το 1592, όταν εργασίες για υδραγωγείο κοντά στην Τόρρε Αννουντσιάτα αποκάλυψαν αρχαίους τοίχους και επιγραφές.
Για αιώνες ολόκληρους, η Πομπηία δεν ήταν τίποτα περισσότερο από μια θαμμένη μνήμη. Μια πόλη που κάποτε έσφυζε από ζωή, φωνές, εμπόριο, σπίτια, ναούς, λουτρά και αγορές, είχε εξαφανιστεί κάτω από την ηφαιστειακή τέφρα του Βεζούβιου σαν να την κατάπιε η ίδια η γη. Και το πιο εντυπωσιακό είναι ότι κάποτε κανείς δεν ήξερε με βεβαιότητα πού βρισκόταν.
Η καταστροφή ήρθε το 79 μ.Χ., όταν ο Βεζούβιος σκέπασε την Πομπηία, το Ηράκλειο και τις γύρω περιοχές με τέφρα και ηφαιστειακά υλικά, διατηρώντας άθελά του έναν ολόκληρο ρωμαϊκό κόσμο σε κατάσταση σχεδόν παγωμένου χρόνου. Κι όμως, η παλαιά πόλη ξεχάστηκε. Τα ονόματα έμειναν σε αρχαίες αναφορές, αλλά ο πραγματικός τόπος είχε χαθεί από τη συλλογική μνήμη. Η Πομπηία κοιμόταν κάτω από χώμα, πέτρα και στάχτη, ώσπου ένα έργο πρακτικής ανάγκης άνοιξε άθελά του την πόρτα στην αρχαιολογική αιωνιότητα.
Η πρώτη μεγάλη τυχαία αποκάλυψη έγινε στα τέλη του 16ου αιώνα. Ο αρχιτέκτονας και μηχανικός Ντομένικο Φοντάνα είχε αναλάβει την κατασκευή υπόγειου αγωγού, που θα μετέφερε νερό από τον ποταμό Σάρνο προς την περιοχή της Τόρρε Αννουντσιάτα. Κατά τη διάνοιξη της σήραγγας, οι εργάτες έπεσαν πάνω σε αρχαία ερείπια. Χωρίς να το γνωρίζουν, είχαν αγγίξει την ξεχασμένη Πομπηία. Η Britannica αναφέρει ότι τα ερείπια της Πομπηίας ανακαλύφθηκαν για πρώτη φορά στα τέλη του 16ου αιώνα από τον Φοντάνα, ενώ άλλες ιστορικές πηγές τοποθετούν το επεισόδιο στο 1592, κατά τις εργασίες του υδραγωγείου προς την Τόρρε Αννουντσιάτα.
Είναι σχεδόν ειρωνικό. Έσκαβαν για νερό και βρήκαν χρόνο. Έφτιαχναν υδραγωγείο και έπεσαν πάνω σε μια πόλη που είχε πεθάνει, αλλά δεν είχε σαπίσει.
Ο Φοντάνα και οι εργάτες του φαίνεται πως συνάντησαν τοίχους, ζωγραφισμένες επιφάνειες και επιγραφές. Όμως η σημασία του ευρήματος δεν κατανοήθηκε πραγματικά. Η αρχαία πόλη ξανασκεπάστηκε από την αδιαφορία της εποχής. Η Πομπηία είχε δώσει το πρώτο της σημάδι, αλλά ο κόσμος δεν ήταν ακόμη έτοιμος να την ακούσει.
Οι ανασκαφές που αποκάλυψαν έναν παγωμένο ρωμαϊκό κόσμο
Αργότερα, το 1689, μια επιγραφή που ανέφερε την Πομπηία μπέρδεψε τους ανθρώπους της εποχής, καθώς αρχικά συνδέθηκε λανθασμένα με τον Πομπήιο τον Μέγα και όχι με την ίδια την πόλη. Χρειάστηκε να περάσουν δεκαετίες μέχρι να αρχίσει η συστηματική αποκάλυψη. Οι μεγάλες ανασκαφές στην Πομπηία ξεκίνησαν ουσιαστικά το 1748, υπό τον Κάρολο των Βουρβόνων, μετά και την ανακάλυψη του Ηρακλείου το 1709 και τις ανασκαφές εκεί από το 1738.
Από τότε, η γη άρχισε να παραδίδει έναν θησαυρό που δεν ήταν μόνο καλλιτεχνικός, αλλά και ανθρώπινος. Τοίχοι με τοιχογραφίες, σπίτια με ψηφιδωτά, καθημερινά αντικείμενα, σκεύη, εργαλεία, αγάλματα, επιγραφές, δρόμοι, καταστήματα και λουτρά αποκάλυψαν όχι απλώς μια νεκρή πόλη, αλλά μια κοινωνία κομμένη απότομα στη μέση της ανάσας της.
Η Πομπηία δεν είναι σπουδαία μόνο επειδή βρέθηκαν εκεί πολύτιμα αντικείμενα. Είναι σπουδαία επειδή διασώθηκε η καθημερινότητα. Εκεί βρίσκεται το πραγματικό δέος. Δεν βλέπεις μόνο την τέχνη των πλουσίων, αλλά και τα ίχνη των απλών ανθρώπων. Τους τοίχους που έγραφαν, τα μαγαζιά που άνοιγαν, τα σπίτια που κατοικούσαν, τους δρόμους που περπατούσαν. Μια πόλη που δεν έγινε μύθος επειδή δοξάστηκε, αλλά επειδή θάφτηκε.
Και ύστερα ήρθαν οι πιο συγκλονιστικές ανακαλύψεις. Τα κενά που άφησαν τα σώματα των θυμάτων μέσα στην ηφαιστειακή στάχτη επέτρεψαν αργότερα στον Τζουζέπε Φιορέλι, τον 19ο αιώνα, να εφαρμόσει την τεχνική των εκμαγείων, γεμίζοντας αυτά τα κενά με γύψο και αποτυπώνοντας τις τελευταίες στιγμές ανθρώπων που χάθηκαν στην καταστροφή. Η τεχνική αυτή θεωρείται ένα από τα πιο συγκλονιστικά κεφάλαια της ιστορίας των ανασκαφών της Πομπηίας.
